ಪದ-ಶ್ರಾವ್ಯ

ಈಗ ಆಡಿಯೋ ಟಚ್!


    Loading Downloads
    125Episodes

    Following

    Followers

  • Calendar

      August 2012
      S M T W T F S
      « Jul   Sep »
       1234
      567891011
      12131415161718
      19202122232425
      262728293031  
  • Archives

  • Recent Posts

  • Subscribe

    • add to podbean
    • add to iTunes
    • add to google
  • Feeds

    • rss2 podcast
    • atom feed
Archive for August 2012


Mohana Mrushtaanna

Wednesday, August 15th, 2012
Uncategorized | Comments

ದಿನಾಂಕ 17 ಆಗಸ್ಟ್  2012

‘ಮೋಹನ’ ಮೃಷ್ಟಾನ್ನ

* ಶ್ರೀವತ್ಸ ಜೋಶಿ

ರಾಗರಸಾಯನ ಸರಣಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತ ಇದೀಗ ಮೋಹನ ರಾಗ! ಈ ಸಲವೂ ಒಂದಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯ, ಮತ್ತೊಂದು ಹೊಸತನ ಇರಲೆಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದೇನೆ. ನಿಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿ, ಸಮಯ, ಅನುಕೂಲ, ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಕನೆಕ್ಷನ್ ಕೆಪ್ಯಾಸಿಟಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡು ನಿಮಗೆ ಬೇಕಾದ್ದನ್ನು, ಬೇಕಾದಷ್ಟನ್ನೇ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಭಾಗ-1 ರಲ್ಲಿ ಒಂದೇಒಂದು ವಿಡಿಯೋ ಇದೆ. ಮೋಹನ ರಾಗದ ಪರಿಚಯ, ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ, ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಎಲ್ಲವೂ ನಿಮಗೆ ಇದೊಂದೇ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಪಠ್ಯರೂಪದಲ್ಲೂ, ಶ್ರಾವ್ಯರೂಪದಲ್ಲೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದೊಂಥರ mini-meal ಇದ್ದಂತೆ. ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಹಸಿವಿರುವುದಾದರೆ, ಇದಿಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗಬಹುದು.

ಭಾಗ-2 ರಲ್ಲಿ ಎಂದಿನಂತೆಯೇ ರಾಗ ಆಧಾರಿತ ವಿವಿಧ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳಿವೆ. ಹತ್ತು ವಿಡಿಯೋ ತುಣುಕುಗಳಲ್ಲಿ ಮೋಹನ ರಾಗದ ಹತ್ತು ಸ್ಯಾಂಪಲ್‌ಗಳು. À-la-carte ಯಂತೆ ಅಥವಾ Buffet mealನಂತಾದರೂ ಸರಿ ನಿಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವಷ್ಟನ್ನು ಆನಂದಿಸಬಹುದು.

ಭಾಗ-3 ಈ ಸಲದ ಸ್ಪೆಷಲ್!  ನಿಮಗೆ ನೆನಪಿರಬಹುದು, ವಿವಿಧಭಾರತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಸಾಜ್ ಔರ್ ಆವಾಜ್’ ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಬರುತ್ತಿತ್ತು, ಒಂದು ಹಾಡು (ಚಿತ್ರಗೀತೆಯಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಭಜನ್, ಗಜಲ್, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯಸಂಗೀತದ ಒಂದು ಬಂದಿಷ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಯಾವುದೇ ಇರಬಹುದು) ಮೊದಲು ವಾದ್ಯಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ, ಆಮೇಲೆ ಗಾಯನರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂಥರದ ರೋಮಾಂಚಕ ಅನುಭವವಾಗುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಇಲ್ಲಿ ಮೋಹನ ರಾಗರಸಾಯನದ ಮೂರನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದೇ ರೀತಿಯ ರೋಮಾಂಚಕ ಅನುಭವವಾಗುವಂತೆ ಮೋಹನ ರಾಗ ಆಧಾರಿತ ಹತ್ತು ಹಾಡುಗಳು ‘ಸಾಜ್ ಔರ್ ಆವಾಜ್’ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇವೆ.

ಮೂರೂ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆನಂದಿಸಿ Full-meal ಸವಿಯುತ್ತೀರಾದರೂ ಅಜೀರ್ಣವಂತೂ ಖಂಡಿತ ಆಗೋದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಭರವಸೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಕಿವಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸೆಂಬ ತಟ್ಟೆ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಮೋಹನ ಮೃಷ್ಟಾನ್ನಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಾಗಿ!

*** *** *** *** *** *** ***

ಮೋಹನ ರಾಗರಸಾಯನ ಭಾಗ-1

ವಿವರಗಳೆಲ್ಲವೂ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿಯೇ ಇವೆ. ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಮೂಡುವ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಆಲಿಸಿದರಾಯ್ತು.

*** *** *** *** *** *** ***

ಮೋಹನ ರಾಗರಸಾಯನ ಭಾಗ-2

ಸಂಗೀತದ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಸರಳ ಸ್ವರಗಳು ಆಮೇಲೆ ಜಂಟಿ ಸ್ವರಗಳ ಕಲಿಕೆಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವರ ಕಲಿಕೆ ಆದ ನಂತರ ಚಿಕ್ಕಿಚಿಕ್ಕ ‘ಗೀತ’ಗಳ ಗಾಯನ. ಲಂಬೋದರ ಲಕುಮಿಕರನನ್ನು ನಮಿಸಿದ ನಂತರ ಶಾರದೆಯ ವಂದನೆ. ಮೋಹನ ರಾಗದಲ್ಲಿ  “ವರವೀಣಾ ಮೃದುಪಾಣಿ..." ಗೀತಗಾಯನದ ಕಲಿಕೆ. ಇಲ್ಲಿದೆ ನೋಡಿ ಸಂಗೀತಾಭ್ಯಾಸಿಯೋರ್ವನ ವಯಲಿನ್ ವಾದನದಲ್ಲಿ “ವರವೀಣಾ ಮೃದುಪಾಣಿ ವನರುಹಲೋಚನ ರಾಣಿ..."

*** *** *** *** *** *** ***

ಮೋಹನ ರಾಗದ ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ರೂಪ ‘ಭೂಪ್’ ಅಥವಾ ‘ಭೂಪಾಲಿ’ ಎಂದು ಆಗಲೇ ಭಾಗ-1ರ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡೆವಷ್ಟೆ? ಭೂಪ್ ರಾಗದ ‘ಲಕ್ಷಣಗೀತೆ’ ಇಲ್ಲಿದೆ. ರಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ್ಯಾವ ಸ್ವರಗಳು ಬರುತ್ತವೆ, ಸಂವಾದಿ-ಪ್ರತಿವಾದಿ ಸ್ವರಗಳು ಯಾವುವು ಅಂತೆಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸುವ ಗೀತೆ. ಭೂಪ್ ರಾಗದಲ್ಲೇ ಇದೆ ಎಂದು ಬೇರೆ ಹೇಳಬೇಕಿಲ್ಲ!

*** *** *** *** *** *** ***

ಮೋಹನ ರಾಗ ಆಧಾರಿತ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಕೊಡಿ ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಇವೆ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಆಯ್ಕೆ ‘ಬಯಲು ದಾರಿ’ ಚಿತ್ರದ all time favorite “ಬಾನಲ್ಲು ನೀನೇ ಭುವಿಯಲ್ಲು ನೀನೇ..." ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಚಿ.ಉದಯಶಂಕರ್ ರಚನೆ. ಕಲ್ಪನಾ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಎಸ್.ಜಾನಕಿಯವರ ಸುಮಧುರ ಕಂಠ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಸತ್ಯಸಾಯಿಬಾಬಾ ಅವರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಾರಗೊಂಡ ಭಜನೆ “ಗೋವಿಂದ ಕೃಷ್ಣ ಜೈ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಜೈ" ಕೇಳಿದ್ದೀರಾ? ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂನಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾ ಮಂದಿರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಕ್ಕಳು ಹಾಡಿರುವ ಈ ಭಜನೆ ಶಂಕರ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದಾಗಿನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಇಲ್ಲಿದೆ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಭೂಪ್ ರಾಗ ಆಧಾರಿತ  ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಕೊಡಿ ಎಂದರೂ ತುಂಬಾನೇ ಇವೆ. ಭಾಗ-1ರ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೆ, ಮುಂದೆ ಭಾಗ-3ರಲ್ಲೂ ಒಂದೆರಡು ಸೂಪರ್‌ಹಿಟ್ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳು ಇವೆ. ಈಗ ನಾವು ನೋಡಲಿರುವುದು ‘ಸಿಲ್‌ಸಿಲಾ’ ಚಿತ್ರದ “ದೇಖಾ ಏಕ್ ಖ್ವಾಬ್ ತೋ ಯೇ" ಹಾಡನ್ನು.  ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನ ಕ್ಯುಕೆನಾಫ್ ಟ್ಯುಲಿಪ್ಸ್ ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡ ಈ ಹಾಡು ಅಮಿತಾಭ್-ರೇಖಾ ನಿಜಜೀವನದ ಅಭಿನಯ ಎಂದೂ ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಕಿಶೋರ್‌ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಹಾಡಿರುವ ಈ ಗೀತೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ: ಜಾವೇದ್ ಅಖ್ತರ್; ಸಂಗೀತ: ಶಿವ್-ಹರಿ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಸಿಲ್‌ಸಿಲಾ ಚಿತ್ರದ ಗೀತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಾಗ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ “ಶಿವ್-ಹರಿ" ಎಂದಷ್ಟೇ ಹೇಳಿದ್ದೆ, ಬೇಕಂತಲೇ. ಶಿವ್-ಹರಿ ಎಂದರೆ ಯಾರು? ಅವರಿಬ್ಬರು ಭಾರತದ ಮಹಾನ್ ಸಂಗೀತಗಾರರು, ಗಂಧರ್ವಲೋಕದಿಂದ ನಮಗೋಸ್ಕರ ಇಳಿದುಬಂದವರು, ಸಂತೂರ್ ಸಾಮ್ರಾಟ ಶಿವಕುಮಾರ್ ಶರ್ಮಾ ಮತ್ತು ಬಾನ್ಸುರಿ ಬಾದಷಹ ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಚೌರಾಸಿಯಾ! ಅವರಿಬ್ಬರ ಜುಗಲ್‌ಬಂದಿ ಸಂಗೀತ ಸಮಾರಾಧನೆಯೆಂದರೆ ಹೇಗಿರಬೇಡ!? ಅದರಲ್ಲೂ ಅವರು ‘ಭೂಪಾಲಿ’ ರಾಗವನ್ನೇ ಎತ್ತಿಕೊಂಡರೆ? ನೀವೇ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆಂದು-

*** *** *** *** *** *** ***

ಹುಯಿಲಗೋಳ ನಾರಾಯಣ ರಾಯರು ಬರೆದ ಕರ್ನಾಟಕ ಏಕೀಕರಣ ಗೀತೆ “ಉದಯವಾಗಲಿ ನಮ್ಮ ಚೆಲುವ ಕನ್ನಡ ನಾಡು" ಕೇಳದ ಕನ್ನಡಿಗರಿದ್ದಾರೆಯೇ? ಈ ‘ನಾಡಗೀತೆ’ಯನ್ನು ಪ್ರಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಪಿ.ಕಾಳಿಂಗರಾಯರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್‌ನವರು ‘ಹಚ್ಚೇವು ಕನ್ನಡದ ದೀಪ’ ಎಂಬ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಯನ್ನು ಹೊರತಂದರು. ಸಿ.ಅಶ್ವಥ್ ಮತ್ತು ಸಂಗಡಿಗರು ಹಾಡಿದ ಎಂಟು ಹಾಡುಗಳ ಗೀತಗುಚ್ಛವದು. ಅದರಲ್ಲಿ ಈ ಹಾಡು ಕೂಡ ಇತ್ತು.  ಈಗ ಕೇಳೋಣ, ಮೋಹನ ರಾಗದಲ್ಲಿ  “ಉದಯವಾಗಲಿ ನಮ್ಮ ಚೆಲುವ ಕನ್ನಡ ನಾಡು"

*** *** *** *** *** *** ***

ಈಗ ಒಂದು ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಶಾಂತಸಾಗರದ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ತೀರದಲ್ಲಿ, ನರಪಿಳ್ಳೆಯೂ ಇಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಸಂಜೆಯ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತವನ್ನು ನೋಡುತ್ತ ಸಾಗರದ ಅಲೆಗಳ ವರ್ಣವೈಭವವನ್ನು ಸವಿಯುತ್ತ ನೀವು ಕುಳಿತಿದ್ದೀರಿ. ಬೇಕಿದ್ದರೆ ಧ್ಯಾನಮಗ್ನರಾಗಿದ್ದೀರಿ ಅಂತನೂ ಇಟ್ಕೊಳ್ಳಿ. ಸಾಗರದ ಅಲೆಗಳ ಜತೆಯಲ್ಲೇ ಸಂಗೀತಸಾಗರದ ಅಲೆಗಳು ಹಿತಮಿತವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಸುತ್ತವೆ. ಅದೂ ಎಂಥ ಸಂಗೀತ? ಅಚ್ಚಭಾರತೀಯ ಶೈಲಿಯ ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ಗಾಯನ, ರಾಗ ‘ಭೂಪ್’ ಅಲೆಅಲೆಯಾಗಿ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದೆ... ಅಂಥ ಅನುಭವ ನಿಮಗೀಗ ಕುಳಿತಲ್ಲೇ ಆಗಬೇಕಿದ್ದರೆ Princes of Sea ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಈ Waves Of Paradise ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಅನ್ನು ನೀವು ಆಲಿಸಬೇಕು. ಉಸ್ತಾದ್ ಸಲಾಮತ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಉಸ್ತಾದ್ ಶಫ್‌ಕತ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಅವರ ಗಾಯನದೊಂದಿಗೆ ರಘುನಾಥ ಸೇಠ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ ಹಿನ್‌‌ಜೆ ಅವರ ಬಾನ್ಸುರಿ ವಾದನ. ಜತೆಯಲ್ಲೇ ಸಾಗರದ ಅಲೆಗಳ ಮೊರೆತ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಮಂಟಪ ಪ್ರಭಾಕರ ಉಪಾಧ್ಯ ಹೆಸರು ಕೇಳಿರಬಹುದು ನೀವು. ಅವರ ‘ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನ’ಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಕೇಳಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ನೋಡಿ ಆನಂದಿಸಿರಲೂಬಹುದು. ಮಂಟಪ ಉಪಾಧ್ಯರ ‘ವೇಣು ವಿಸರ್ಜನ’ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ “ನಂದ ತನಯನಾಗಮಿಸುವ ಸುಳಿವು ಸಿಕ್ಕಿದೆ..." ಪದ್ಯ, ಮೋಹನ ರಾಗದಲ್ಲಿ.  ಭಾಗವತರು ವಿದ್ವಾನ್ ಗಣಪತಿ ಭಟ್. ಈ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಯಕ್ಷಗಾನಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಸಂಭಾಷಣೆ ಶತಾವಧಾನಿ ಡಾ.ಆರ್.ಗಣೇಶ್ ಅವರದು.

*** *** *** *** *** *** ***

ಮ್ಯಾಂಡೋಲಿನ್ ಸಂಗೀತದ child prodigy (ಬಾಲಪ್ರತಿಭೆ)ಯಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿ ಈಗ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯ ಶಿಖರವೇರಿರುವ ಯು. ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಕಸಿನ್ ಯು. ರಾಜೇಶ್ ದ್ವಂದ್ವ ಮ್ಯಾಂಡೊಲಿನ್ ವಾದನದಲ್ಲಿ ಪಾಪನಾಸಂ ಶಿವನ್ ಅವರ ಕೃತಿ "ಕಪಾಲಿ". ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲೇ ಇದ್ದೇವೇನೋ ಅನಿಸುವಷ್ಟು ಮೋಹನ ರಾಗದ ಝೇಂಕಾರ ಇಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ರಾಗರಸಾಯನ ಭಾಗ-2 ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಮೋಹನ ರಾಗರಸಾಯನ ಭಾಗ-3

ಪ್ರವೀಣ್ ಗೋಡಖಿಂಡಿಯವರ ಕೊಳಲಿನ ಇಂಪಿನೊಂದಿಗೆ ಈ ‘ಸಾಜ್ ಔರ್ ಆವಾಜ್’ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸೋಣ:

*

ಅದು ಯಾವ ಹಾಡು ಗೊತ್ತಾಯಿತೇ? "ಸ್ವಾಗತಮ್ ಕೃಷ್ಣ ಶರಣಾಗತಂ ಕೃಷ್ಣ..." ಈಗ ಕೆ.ಜೆ.ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ ಆನಂದಿಸೋಣ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಭಾಗ-1ರ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಮೋಹನ ರಾಗದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತ ಚೈನಾ, ಜಪಾನ್, ಮಲೇಷ್ಯಾ ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳ ಸಂಗೀತದಲ್ಲೂ ಮೋಹನ ರಾಗದ್ದೇ ಸ್ವರಗಳಿವೆ ಎಂದಿದ್ದನ್ನು ನೀವು ಗಮನಿಸಿರಬಹುದು. Chinese music beats ಬಳಸಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಿದ ಒಂದು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರಗೀತೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಯಾವುದೆಂದು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲಿರಾ?

*

ಇದು, ಮಣಿ ರತ್ನಂ ನಿರ್ದೇಶನದ ‘ಅಗ್ನಿ ನಕ್ಷತ್ರಮ್’ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರದ ಹಾಡು “ನಿನ್ನುಕೋರಿ ವರ್ಣಮ್..." ಈಗ ಕೆ.ಎಸ್.ಚಿತ್ರಾ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಳೋಣ. ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ: ಇಳಯರಾಜ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರವೀಣ್ ಗೋಡಖಿಂಡಿ! ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮೋಹನ ಮುರಳಿ!

*

ಪುರಂದರ ದಾಸರ ಪದವನ್ನೂ ಮೋಹನ ರಾಗವನ್ನೂ ಅಜರಾಮರವಾಗಿಸಿದ ವಿದ್ಯಾಭೂಷಣರ ಕಂಠಸಿರಿಯಲ್ಲಿ “ಪಿಳ್ಳಂಗೋವಿಯ ಚೆಲ್ವ ಕೃಷ್ಣನ ಎಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಿರಿ..."

*** *** *** *** *** *** ***

ಕದ್ರಿ ಗೋಪಾಲನಾಥ್ ಅವರ ಸ್ಯಾಕ್ಸೊಫೋನ್ ವಾದನದ ತುಣುಕನ್ನು ರಾಗರಸಾಯನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬೇಕೆಂದು ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಸಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲೂ ನಾನು ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೆ, ಆದರೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಸಿಕ್ಕಿರಲಿಲ್ಲ. ಈಗ ಸಿಕ್ಕಿತು!

*

ಮರಾಠಿ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದವರಿಗೂ ಮರಾಠಿ ಅಭಂಗ ಎಂದೊಡನೆ ಥಟ್ಟನೆ ನೆನಪಾಗುವಷ್ಟು ಜನಜನಿತವಾಗಿರುವ “ಮಾಝೆ ಮಾಹೇರ ಪಂಢರೀ..." ಸಂತ ಏಕನಾಥ ಮಹಾರಾಜರ ರಚನೆ,  ಏಕಮೇವಾದ್ವಿತೀಯ ಪಂಡಿತ್ ಭೀಮಸೇನ್ ಜೋಷಿ ಗಾಯನ. ಅಭಂಗದ ಭಾವಾನುವಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಸಾಲಿನ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ, ಗಮನಿಸಿ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಮತ್ತಮತ್ತೆ  ಪ್ರವೀಣ್ ಗೋಡಖಿಂಡಿ, ಮತ್ತೆಮತ್ತೆ ಕೊಳಲು! ಏನೂ ಮಾಡೋಣ? ಮೋಹನ ರಾಗವನ್ನು  ಕೊಳಲ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ, ಅದೂ ಪ್ರವೀಣ್ ಗೋಡಖಿಂಡಿ ನುಡಿಸಿದ್ದನ್ನು ಕೇಳುವುದೆಂದರೆ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡಲಾಗದ ಅನುಭವ. ನೀವೂ ಒಪ್ಪುತ್ತೀರಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಅನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ:

*

ಎಂಥ ಅದ್ಭುತ ಕೊಳಲಗಾನ! ಈಗ, ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಹಾಡಿರುವ “ಪಂಖ್ ಹೊತೇ ತೋ ಉಡ್ ಆತೀರೇ..." ಹಾಡು. ಇದು ‘ಸೆಹ್ರಾ’ ಚಿತ್ರದ್ದು. ಗೀತರಚನೆ- ಹಸರತ್ ಜೈಪುರಿ; ಸಂಗೀತ- ರಾಮಲಾಲ್ ಹೀರಾಪನ್ನಾ

*** *** *** *** *** *** ***

ಮುಂದಿನ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಚಿದಂಬರ ಕಾಕತ್ಕರ್ ಅವರ ಕೊಳಲು ವಾದನ. ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಬಿಎಸ್‌ಎನ್‌ಎಲ್ ಉದ್ಯೋಗಿ (ಈಗ ನಿವೃತ್ತ) ಆದ ಇವರು ನನ್ನ ಸೋದರಮಾವ. ಹವ್ಯಾಸಕ್ಕೆಂದು ಸಂಗೀತ ಕಲಿತು (ಅದೂಹೇಗೆ ಏಕಲವ್ಯವಿದ್ಯೆಯಂತೆ) ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವವರು. ಇದೂ ಅಂಥದೇ ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗ!

*

ಸಾಗರ ಸಂಗಮಂ’ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ಇಳಯರಾಜ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ  ಎಸ್ ಪಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ, ಎಸ್.ಜಾನಕಿ ಹಾಡಿದ “ವೇ ವೇಲಾ ಗೋಪೆಮ್ಮಲಾ"

*** *** *** *** *** *** ***

ಬುಲ್‌ಬುಲ್‌ ತರಂಗ’ ಎಂಬ ಒಂದು ವಾದ್ಯವಿದೆ ಗೊತ್ತೇ? ಅದಕ್ಕೆ ಶಾಹಿಬಾಜಾ ಎಂದೂ ಹೆಸರಿದೆಯಂತೆ. ವಿನಯ್ ಕಂಟಕ್ ಎಂಬುವರು ಬುಲ್‌ಬುಲ್‌ತರಂಗದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ನುಡಿಸಿರುವ ಹಾಡನ್ನು ಕೇಳಿ. ಯಾವ ಹಾಡು ಎಂದು ನಿಮಗೆ ತತ್‌ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಗೊತ್ತಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ನೀವು ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಅಂಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಹಾಡಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಅವರು ಬುಲ್‌ಬುಲ್‌ತರಂಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಟನ್‌ಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದೇ ಇಲ್ಲ! ಅವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ‘ಮ’ (ಮಧ್ಯಮ) ಮತ್ತು ‘ನಿ’ (ನಿಷಾಧ) ಸ್ವರಗಳ ಬಟನ್‌ಗಳು. ಮೋಹನರಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಮ’ ಮತ್ತು ‘ನಿ’ ಸ್ವರಗಳಿಲ್ಲ.

*

ಬುಲ್‌ಬುಲ್‌ತರಂಗದಲ್ಲಿ ಬಾರಿಸಿದ ಹಾಡು ಯಾವುದೆಂದು ಗೊತ್ತಾಯ್ತಲ್ಲ? ‘ಸಂತ ತುಕಾರಾಮ್’ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಚಿ.ಸದಾಶಿವಯ್ಯ (ಚಿ.ಉದಯಶಂಕರರ ತಂದೆ) ರಚಿಸಿದ ಗೀತೆಗೆ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ ವಿಜಯ ಭಾಸ್ಕರ್.  ಡಾ.ಪಿ.ಬಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗರ ಮನೆಮನೆಯಲ್ಲೂ ಮೊಳಗಿದ “ಜಯತು ಜಯ ವಿಟ್ಠಲಾ..."

*** *** *** *** *** *** ***

ಈಗ ಎಲಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಿಂಥೆಸೈಜರ್‌ನಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಿರುವ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಗೀತೆಯ ಟ್ಯೂನ್ ಕೇಳೋಣ.

*

ರಾಗದ ಹೆಸರು ಭೂಪ್ ಎಂದು ಇರುವುದಕ್ಕೂ,  ಆ ರಾಗವನ್ನು ತನ್ನ ಉಸಿರೆಂದೇ ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಹಾಡುವ ಗಾಯಕನ ಹೆಸರು ‘ಭೂಪೇನ್’ ಎಂದಿರುವುದಕ್ಕೂ ಏನಾದರೂ ಸಂಬಂಧ? ಇದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಭೂಪೇನ್ ಹಜಾರಿಕಾ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ ಸ್ವಯಂ ಹಾಡಿರುವ “ದಿಲ್ ಹುಮ್ ಹುಮ್ ಕರೇ..." ಗೀತೆಯಿಲ್ಲದೆ ಮೋಹನ/ಭೂಪ್ ಕುರಿತ ಯಾವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೂ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ‘ರುಡಾಲಿ’ ಚಿತ್ರದ ಈ ಗೀತೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಗುಲ್ಜಾರ್ ಅವರದು.

*** *** *** *** *** *** ***

ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕೊಳಲು ವಾದನ, ಆದರೆ ಇದು ಪ್ರವೀಣ್ ಗೋಡಖಿಂಡಿಯಲ್ಲ, ಚಿದಂಬರ ಕಾಕತ್ಕರರೂ ಅಲ್ಲ.  ವಿಶಾಲ್ ಪೊನ್ನಿರ ಎಂಬೊಬ್ಬ ಹವ್ಯಾಸಿ ಸಂಗೀತಕಲಾವಿದರದು.

*

ಆ ಟ್ಯೂನ್ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೇ ಬಹುಶಃ ನಿಮ್ಮ ಕಣ್ಮುಂದೆ ಭಕ್ತ ಕುಂಬಾರನಾಗಿ ಡಾ.ರಾಜಕುಮಾರ್ ಬಂದಿರಬಹುದು. ಜಿ.ಕೆ.ವೆಂಕಟೇಶ್ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಹುಣಸೂರು ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಯವರ ರಚನೆ. ಡಾ.ರಾಜ್ ಅವರ ‘ಶಾರೀರ’ವಾಗಿ ಅಮೋಘ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಾಯನ ಮಾಡಿದ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದ ಡಾ. ಪಿ.ಬಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಕಂಠಸಿರಿಯಲ್ಲಿ “ಹರಿ ನಾಮವೇ ಚಂದ ಅದ ನಂಬಿಕೋ ಕಂದ..."

*** *** *** *** *** *** ***

ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿಯುತ್ತ ಬಂತು. ಹೋಗಿ ಬರುತ್ತೇನೆ ಎನ್ನಲು ಯಾವ ಟ್ಯೂನ್?

*

ಲವ್ ಇನ್ ಟೋಕಿಯೋ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಹಸರತ್ ಜೈಪುರಿ ಬರೆದ ಗೀತೆ, ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಷನ್. ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ “ಸಾಯೋನಾರಾ ಸಾಯೋನಾರಾ..." [ಜಪಾನಿಸ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಹೋಗಿ ಬರುತ್ತೇನೆ, ಹೋಗಿ ಬರುತ್ತೇನೆ...!]

*** *** *** *** *** *** ***

ಇಲ್ಲಿಗೆ ಮೋಹನ ಮಾಧುರ್ಯ ಮುಗಿಯಿತು.

mohanamelody.jpg

ಹೇಗನಿಸಿತು ಈಸಲದ ರಾಗರಸಾಯನ? ನಿಮ್ಮ ಅನಿಸಿಕೆ, ಸಲಹೆ, ಸೂಚನೆಗಳಿಗೆ ಆತ್ಮೀಯ ಸ್ವಾಗತವಿದೆ!

* * *

ರಾಗರಸಾಯನ ಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಸಂಚಿಕೆಗಳು:

1. ಶಿವರಂಜನಿ ರಾಗರಸಾಯನ

2. ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕಲರವ

*** *** *** *** *** *** ***

Kalyani Kalarava

Friday, August 3rd, 2012
Uncategorized | Comments

ದಿನಾಂಕ 3 ಆಗಸ್ಟ್  2012

ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕಲರವ

* ಶ್ರೀವತ್ಸ ಜೋಶಿ

ರಾಗ ‘ಕಲ್ಯಾಣಿ’ (ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿಯಲ್ಲಿ ‘ಯಮನ್’) ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯ ರಾಗಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಇದು 15-16ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂದಾಜಿನಲ್ಲಿ ಪರ್ಷಿಯಾದಿಂದ ಬಂದದ್ದೆಂದೂ, ಅಲ್ಲಿ ಇದು Emman ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತೆಂದೂ  ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ರಾಗವು ‘ಕಲ್ಯಾಣಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಗಲೇ ಪರಿಚಿತವಿತ್ತು, ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಿದ್ದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲೂ Emman ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ blessed ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿರುವುದೂ, ‘ಕಲ್ಯಾಣಿ’ ಎಂಬ ಪದ ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚೂಕಡಿಮೆ ಅದನ್ನೇ ಹೋಲುವುದೂ ಒಂದು ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಅಂಶ.

ಕಲ್ಯಾಣಿ ರಾಗ, ಸಂಜೆ ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿಯ ಮೊದಲ ಪ್ರಹರದಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಿಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಸೂಕ್ತವಾದುದಂತೆ. ಸಂಗೀತದ ಏಳೂ ಸ್ವರಗಳು ಇರುವ (ಅರೋಹಣ: ಸ  ರಿ232 ಪ  ಧ2 ನಿ3 ; ಅವರೋಹಣ: ಸ ನಿ32 ಪ ಮ23 ರಿ2 ; ಮಾಹಿತಿ:ವಿಕಿಪಿಡಿಯಾ) ಕೆಲವೇಕೆಲವು ರಾಗಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ.  ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ‌ನಲ್ಲಿ ರಾಗ ಯಮನ್ ನುಡಿಸಿದರೆ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ:

ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ ರಾಗ ಆಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಮನ್ ರಾಗ ಆಧಾರಿತ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳು, ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳು, ಗಜ಼ಲ್ ಮುಂತಾಗಿ ವಿವಿಧ ಸಂಗೀತಪ್ರಕಾರಗಳು ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟಿವೆ. ಅಷ್ಟೇಅಲ್ಲದೆ ‘ಯಮನ್’ನ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಯಮನ್‌ಕಲ್ಯಾಣ್, ಶ್ಯಾಮಕಲ್ಯಾಣ್, ಪೂರ್ವೀಕಲ್ಯಾಣ್, ರಂಗೀಲಾಕಲ್ಯಾಣ್ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ರಾಗಗಳೂ ಸೇರಿದರೆ ಕಲ್ಯಾಣಿಯದು ಸಂಗೀತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾರುಭಾರು.

ಇವತ್ತು ನಾವು ಕಲ್ಯಾಣಿ ಅಥವಾ ಯಮನ್ ರಾಗವನ್ನಾಧರಿಸಿದ (ಮತ್ತು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಯಮನ್‌ನ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ) ವಿಶೇಷ ರಾಗರಸಾಯನ "ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕಲರವ"ವನ್ನು ಸವಿಯುವವರಿದ್ದೇವೆ. ಇದು ಕಲ್ಯಾಣಿ ರಾಗದ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟೂ ಹೆಚ್ಚು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳ  ಒಂದು ಗೊಂಚಲು. ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ, ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಈ ರಾಗದ ರೋಚಕತೆಯನ್ನು ಆನಂದಿಸುತ್ತಲೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವೈಕ್ಯವನ್ನು ಮೂಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ.

ಈ ರಾಗರಸಾಯನ ಮಾಲಿಕೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು:  ಇದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿನ  ರಾಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ  ಆಸಕ್ತಿ ಕೆರಳಿಸುವ, ಅರಿವನ್ನು ಅರಳಿಸುವ ಒಂದು ಕಿರುಪ್ರಯತ್ನ ಅಷ್ಟೇ.   ಕುತೂಹಲಿಯೊಬ್ಬ ಕಲೆಹಾಕಿದ ಸಾಮಗ್ರಿ. ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಇದಮಿತ್ಥಂ ರೀತಿಯ ಸಂಗ್ರಹ ಅಲ್ಲ. ಸಂಗೀತವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ, ತೀರಾ ಶುದ್ಧವಾದದ್ದನ್ನೇ ಬಯಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಹಿಡಿಸಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಒಂಥರದಲ್ಲಿ, ಚಿಕ್ಕ ಮಗು ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು, ಆಕಾರಗಳನ್ನು,ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತ ಹೇಗೆ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಇದೂ ಕೂಡ. ಸಂಗೀತದ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣ(=ರಾಗ)ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ/ಅನುಸರಿಸಿ ಅರಿಯುವತ್ತ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪುಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಬಲ್ಲವರು ಅವುಗಳ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದು.

ಇನ್ನೊಂದೇನೆಂದರೆ,  ಕಲ್ಯಾಣಿ  ರಾಗಕ್ಕೂ ಅದರ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಿಗೂ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಕಾರ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿರಬಹುದು; ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಈ ‘ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕಲರವ’ದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವೆಲ್ಲ ಒಂದೇ.  ಸಾದಾದೋಸೆ, ರವಾದೋಸೆ, ಮಸಾಲೆದೋಸೆ,  ಉತ್ತಪ್ಪ, ಪೇಪರ್‌ದೋಸೆ, ನೀರುದೋಸೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಅನೇಕ ವಿಧಗಳಿದ್ದರೂ ‘ದೋಸೆ’ ಎಂಬ broad categoryಯಲ್ಲಿ ಅವು ಹೇಗೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೋ ಹಾಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ಕಲರವದಲ್ಲಿ  ಕಲ್ಯಾಣಿ ರಾಗ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಇದಿಷ್ಟು ಪೀಠಿಕೆಯ ನಂತರ...

kalyaninotes.png

ಮೊದಲಿಗೆ, ಗಣೇಶನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಒಂದು ಮರಾಠಿ ಭಜನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸೋಣ.  ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶಚೌತಿಯ ಸಂಭ್ರಮವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ತಿಂಗಳ ಸಂಕಷ್ಟಚತುರ್ಥಿ ಪೂಜೆ ಸಹ ಈ ಹಾಡು ಮೊಳಗದೆ ಪೂರ್ಣವೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾದದ್ದು ಈ ಗೀತೆ, ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ  "ತೂಝ ಮಾಗತೋ ಮೀ ಆತಾ".  ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನೀಗ ಬೇಡುತ್ತಿರುವೆ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಈ ಹಾಡಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ interlude musicನಲ್ಲಿ ಸರೋದ್, ಸಿತಾರ್‌ಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕೇಳುವಾಗಲೇ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕಲರವಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಮೈಮನ ಸಿದ್ಧವಾಗತೊಡಗುತ್ತದೆ! ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ ರಾಗವನ್ನು ಸಂಗೀತಕಛೇರಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವುದು ರೂಢಿ. ಅದರಿಂದ ಕಛೇರಿಗೆ "ಕಳೆ ಕಟ್ಟುವುದು" ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದಂತೆ. ಇಲ್ಲಿ ಈ ಕಲರವದಲ್ಲಂತೂ ಮೊದಲಿಂದ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಕಲ್ಯಾಣಿಯೇ. ಹಾಗಾಗಿ ಕಳೆಯೋ ಕಳೆ!

*** *** *** *** *** *** ***

ಮುಂದಿನ ಗೀತೆಯನ್ನು ಕೇಳುವ ಮೊದಲು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ವಿವರಗಳನ್ನು ಓದಿ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ರೋಮಾಂಚನಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಾಗಿ.  ಇದು ಕೇರಳದ ಒಬ್ಬ ಮುಸ್ಲಿಂ ಕವಿ ಬರೆದಿರುವ ಗೀತೆ. ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದ ಕಲಾವಿದನೂ ಮುಸ್ಲಿಂ. ಹಾಡುಗಾರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್. ಅಷ್ಟಾಗಿ ಈ ಹಾಡು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದು, ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ದೇವರಾದ ಶ್ರೀರಾಮನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದು! ನಿಜಕ್ಕೂ ಮೈನವರೇಳಿಸುವಂಥ ವಿಚಾರ! ನಾವೆಲ್ಲ ಯಾಕಾದರೂ ಕುಲ-ಜಾತಿ-ಮತ-ಧರ್ಮ ಅಂತೆಲ್ಲ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೊ. ಸಂಗೀತದ ಮಾಧುರ್ಯಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲಿಯ ಗೋಡೆಗಳು? ಮನುಜರೆಲ್ಲ ಒಂದೇ ಕುಲ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಈ ಗೀತೆಯನ್ನು ಕೇಳಿಯಾದರೂ ನಾವು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಈಗ ಸವಿಯೋಣ, ಯೂಸುಫ್ ಅಲಿ ಕೆಚೇರಿ ಬರೆದ, ನೌಷಾದ್ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ, ಕೆ.ಜೆ.ಯೇಸುದಾಸ್ ಕಲ್ಯಾಣಿ ರಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಧುರವಾಗಿ ಹಾಡಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಕ್ತಿಗೀತೆ “ಜಾನಕೀ ಜಾನೇ ರಾಮಾ...". ಹಾಡಿನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬರುವ ರಾಮಾಯಣ ಕಾವ್ಯದ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ.

*** *** *** *** *** *** ***

ರಾಮನನ್ನು ಭಜಿಸಿದ ನಂತರ ಕೃಷ್ಣನನ್ನೂ ಕರೆಯುವುದು ಬೇಡವೇ? “ಕೃಷ್ಣಾ ನೀ ಬೇಗನೇ ಬಾರೋ..."! ಹೌದು, ಇದು ಯಮನ್ ಕಲ್ಯಾಣ್ ರಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಅತಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಕೃತಿ. ಚಿಕ್ಕಪುಟ್ಟ ಸಂಗೀತಗಾರರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಘನವಿದ್ವಾಂಸರ ಸಂಗೀತಕಛೇರಿಗಳಲ್ಲೂ ತಪ್ಪದೇ ಕೇಳಿಬರುವ ಅತಿಮಧುರವಾದ ಕೀರ್ತನೆ, ವ್ಯಾಸತೀರ್ಥರ ರಚನೆ. ಗೂಗಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿದರೆ ಇದರ ಸಾವಿರಾರು ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ನಾನು ಈ ಕಲರವಕ್ಕೆ ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ನೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯಾಭೂಷಣರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ, ಕನ್ನಡದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಚ್ಚಾರದಲ್ಲಿರುವ  "ಕೃಷ್ಣಾ ನೀ ಬೇಗನೇ ಬಾರೋ..."

*** *** *** *** *** *** ***

ವಿದುಷಿ ಎಂ.ಎಸ್.ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ನೀವು  “ಭಾವಯಾಮಿ ಗೋಪಾಲಬಾಲಂ" ಕೀರ್ತನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರಬಹುದು. ಅನ್ನಮಾಚಾರ್ಯರ ಈ ರಚನೆಯನ್ನು ಕಲ್ಯಾಣಿ ರಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರಿಂದಾಗಿ ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ.  ಈಗ ಪಿಯಾನೊ ವಾದ್ಯಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ   “ಭಾವಯಾಮಿ ಗೋಪಾಲಬಾಲಂ"ಕೇಳೋಣ. ಉತ್ಸಾಹಿ ಯುವಕಲಾವಿದನೋರ್ವ ಇದನ್ನು ದಿವಂಗತ ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರಿಗೆ ಶ್ರದ್ಧಾಭಾವದಿಂದ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆತನ ವಾದನ ಪರಿಪಕ್ವವಾಗಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಣೆ ಎಂಬ ಆತನ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಕೇಳುತ್ತ ನಾವೂ ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರನ್ನೊಮ್ಮೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳೋಣ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಈಗ ಒಂದು ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಗೀತೆ. ಪಕೀಜಾ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಲತಾಮಂಗೇಷ್ಕರ್ ಹಾಡಿರುವ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆ. ಪಕೀಜಾ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಹಾಡುಗಳೂ ಒಂಥರದಲ್ಲಿ ಅಮರಗೀತೆಗಳಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾದುವು. ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ  ‘ಇನ್ಹೀ ಲೋಗೋಂನೆ...’ ಮತ್ತು "ಮೌಸಮ್ ಹೈ ಆಶಿಕಾನಾ..." ಇವೆರಡೂ ಕಲ್ಯಾಣಿ ರಾಗದಲ್ಲಿವೆ. ನಾವಿಲ್ಲಿ ಕೇಳಲಿರುವುದು "ಮೌಸಮ್ ಹೈ ಆಶಿಕಾನಾ...". ಕಮಲ್ ಆಮ್ರೋಹಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ ಗುಲಾಂ ಮಹಮ್ಮದ್ ಅವರಿಂದ. ಅಂದಹಾಗೆ ‘ಪಕೀಜಾ’ ಉರ್ದುಪದದ ಅರ್ಥ Pure (ಶುದ್ಧ) ಎಂದು. ಉರ್ದು ಭಾಷೆಯ ಪದಗಳು ಅದೆಷ್ಟು ಸಿಹಿ,ಸೊಗಸು ಕೇಳಲಿಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲವೇ?

*** *** *** *** *** *** ***

ಇನ್ನು, ಒಂದೆರಡು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳನ್ನು ನೋಡೋಣ. ಬಬ್ರುವಾಹನ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಡಾ.ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅರ್ಜುನನಾಗಿ ಮತ್ತು ಬಿ.ಸರೋಜಾದೇವಿ ಚಿತ್ರಾಂಗದೆಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ  “ಈ ಸಮಯ ಆನಂದಮಯ...". ಹಾಡಿದವರು ಡಾ.ರಾಜಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಎಸ್.ಜಾನಕಿ. ಸಾಹಿತ್ಯ: ಚಿ.ಉದಯಶಂಕರ್, ಸಂಗೀತ: ಟಿ.ಜಿ.ಲಿಂಗಪ್ಪ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಇನ್ನೊಂದು ಬಹಳ ಸುಂದರವಾದ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗೀತೆ: ಇದು ಅನಂತನಾಗ್-ಮಾಧವಿ ಅಭಿನಯದ ಅನುಪಮ ಚಿತ್ರದ “ಒಲುಮೆ ಪೂಜೆಗೆಂದೇ ಕರೆಯ ಕೇಳಿಬಂದೇ...". ದೊಡ್ಡರಂಗೇಗೌಡ ಅವರ ರಚನೆಯನ್ನು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿದವರು ಅಶ್ವಥ್-ವೈದಿ ಜೋಡಿ. (ಸಿ.ಅಶ್ವಥ್ ಮತ್ತು ಎಲ್.ವೈದ್ಯನಾಥನ್). ಹಾಡಿದವರು ಎಸ್.ಜಾನಕಿ ಮತ್ತು ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶೇಷವಾಗಿದ್ದ "ಸ್ಲೋಮೋಷನ್" ಈ ಹಾಡಿನ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಮುಂದಿನದು ಒಂದು ವಾದ್ಯವೃಂದ ಪ್ರಸ್ತುತಿ. ವಯಲಿನ್, ಸಿತಾರ್, ಶಂಕರ-ಗಿಟಾರ್, ಸುರಬಹಾರ್, ಮತ್ತು ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಗಿಟಾರ್ ಸೇರಿದ ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಠಿ, ವಾರಣಾಸಿಯ ‘ಶಂಕರ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ’ ತಂಡದವರಿಂದ ರಾಗ ಯಮನ್ ಕಲ್ಯಾಣ್‌ನ ಒಂದು ವಿಲಂಬಿತ್ ಗತ್. ಶಂಕರ-ಗಿಟಾರ್ ಎಂದರೆ ಡಾ.ಕಮಲಾ ಶಂಕರ ಅವರು ತಾವೇ ರೂಪಿಸಿದ ಸರೋದ್-ಸಿತಾರ್ ಮಿಶ್ರತಳಿಯ ವಾದ್ಯವೆನ್ನುತ್ತದೆ ಈ ತಂಡದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಿವರ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಈಗಿನ್ನು ಮತ್ತೆ ಒಂದೆರಡು ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳು.  ಮುಖೇಶ್ ಹಾಡಿರುವ ಸರಸ್ವತಿಚಂದ್ರ ಚಿತ್ರದ “ಚಂದನ್ ಸಾ ಬದನ್..." ಅಂದಿನ ತಾರೆ ನೂತನ್ ನಟಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರ, ಬಾಲಿವುಡ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೊನೆಯ ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪು ಚಿತ್ರ ಎಂದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹಾಡಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಇಂದೀವರ್ ಅವರದು, ಸಂಗೀತನಿರ್ದೇಶನ ಕಲ್ಯಾಣ್‌‍ಜೀ ಆನಂದ್‌‍ಜೀ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಹೊಂಬಿಸಿಲು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಸ್.ಜಾನಕಿ ಹಾಡಿರುವ “ಹೂವಿಂದ ಹೂವಿಗೆ ಹಾರುವ ದುಂಬಿ..." - ಕಲ್ಯಾಣಿ ರಾಗವನ್ನಾಧರಿಸಿದ ಒಂದು ಸುಮಧುರವಾದ ಹಾಡು. ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ. ಸಾಹಿತ್ಯ- ಗೀತಪ್ರಿಯ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಕಲ್ಯಾಣಿ ರಾಗವೆಂದೊಡನೆ ನನಗೆ ತತ್‍ಕ್ಷಣ ನೆನಪಾಗುವ ಮೋಸ್ಟ್ ಫೇವರಿಟ್ ಹಾಡೆಂದರೆ ಚಿತ್‌ಚೋರ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆ.ಜೆ.ಯೇಸುದಾಸ್ ಮತ್ತು ಹೇಮಲತಾ ಹಾಡಿರುವ ಎವರ್‌ಗ್ರೀನ್ ಸೂಪರ್‌ಹಿಟ್ “ಜಬ್ ದೀಪ್ ಜಲೇ ಆನಾ..." ಇದರ ಸಂಗೀತನಿರ್ದೇಶಕರು ರವೀಂದ್ರ ಜೈನ್.  ಚಿತ್‌ಚೋರ್ ಸಿನೆಮಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಾಯನಕ್ಕಾಗಿ ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ರಫಿ-ಕಿಶೋರ್-ಮನ್ನಾಡೆ-ಮುಖೇಶ್ ಮುಂತಾದ ಹಿಂದೀ ದಿಗ್ಗಜರಲ್ಲಿ ಯಾರೊಬ್ಬರೂ ಕೂಡ "ಜಬ್ ದೀಪ್ ಜಲೇ ಆನಾ..." ಹಾಡನ್ನು ಯೇಸುದಾಸ್‌ರಷ್ಟು ಮಧುರವಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವೇನೋ ಎಂದು ಈ ದಿಗ್ಗಜರ ಪರಮಭಕ್ತರೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಯೇಸುದಾಸ್‌ರಂಥ ಕಲಾವಿದರು ಕಲ್ಯಾಣಿ ರಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದರೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಜೀವವನ್ನೇ ತುಂಬಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಪ್ರತೀತಿ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಈಗ ಒಂದು ಮೀರಾ ಭಜನ್ ಕೇಳೋಣ. ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಠುಮ್ರಿ/ಭಜನ್ ಗಾಯಕಿ ಕಿಶೋರಿ ಅಮೋನ್‌ಕರ್ ಹಾಡಿರುವ  “ಮ್ಹಾರೋ ಪ್ರಣಾಮ್ ಬಾಕೇ ಬಿಹಾರೀಜೀ..." ಕಿಶೋರಿ ಅಮೋನ್‌ಕರ್  ‘ಜೈಪುರಿ’ ಗಾಯಕಿಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿರುವ ಈ ಗೀತೆ ಹೆಚ್ಚಿನೆಲ್ಲ ಮೀರಾಭಜನ್‌ಗಳಂತೆ ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದೇ ಹಾಡು ಇನ್ನೋರ್ವ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಗಾಯಕಿ ಶೋಭಾ ಗುರ್ತು ಅವರು ಹಾಡಿರುವುದೂ ತುಂಬ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಧುರ್ಯ ಹೆಚ್ಚು. ಭಾಷೆ ಅರ್ಥವಾಗದಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ಮಾಧುರ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಅವು ನಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಈಗೊಂದು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗೀತೆ ವಿನೋದಯಾತ್ರಾ ಚಿತ್ರದ “ಮಂದಾರಪೂಮುಳಿ..." ಇಳಯರಾಜಾ ಸಂಗೀತನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಮಧು ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ಮತ್ತು ಶ್ವೇತಾ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.

*** *** *** *** *** *** ***

ನಮ್ಮ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಕನ್ನಡತಿ, ಸುಗಮಸಂಗೀತದಿಂದ ಜಗತ್ತಿನೆಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ  ಎಂ.ಡಿ.ಪಲ್ಲವಿ ಹಾಡಿರುವ ಯಮನ್ ಕಲ್ಯಾಣ್ ರಾಗದ ಒಂದು fusion piece: "ಮನ್ ಲೇ ಗಯೋ ಸಾವರಾ..." ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ಹೃದಯವನ್ನೂ ಕದ್ದೊಯ್ದವನ ಕುರಿತು ಹೆಣ್ಣಿನ ಹಾ(ಪಾ)ಡು.

*** *** *** *** *** *** ***

ಶಂಕರಾಭರಣಂ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರನ್ನು ಕೇಳದವರಾರು? ಅದರಲ್ಲಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚದವರಾರು? ಚಿತ್ರದ ಕ್ಲೈಮಾಕ್ಸ್ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಂಕರಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು  “ದೊರಕುನಾ ಇಟುವಂಟಿ ಸೇವಾ..." ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾಡಿನ ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ಕೆಮ್ಮು ಬಂದು ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಹಾಡುನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಶಿಷ್ಯ ಹಾಡನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೆ.ವಿ.ಮಹಾದೇವನ್ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ, ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಮತ್ತು ವಾಣಿ ಜಯರಾಂ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ. ಈ ಮೂವರಿಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಗೀತೆಯಿದು. ಸಾಹಿತ್ಯ- ವೇಟೂರಿ ಸುಂದರರಾಮಮೂರ್ತಿ. "ದೊರಕುನಾ..." ಹಾಡು ಮುಗಿದ ನಂತರದ ದೃಶ್ಯವೂ ಇರುವ ವಿಡಿಯೋ ತುಣುಕನ್ನು ಬೇಕಂತಲೇ ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ, ಶಂಕರಾಭರಣಂ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಣ್ಣೆದುರಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಲಿ ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಈಗ ಒಂದು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರಗೀತೆ ನೋಡೋಣ. ರೇವತಿ ಅಭಿನಯದ ‘ಉನ್ನೈ ನಾನ್ ಸಂದಿತ್ತೇನ್’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಸ್.ಜಾನಕಿ ಮತ್ತು ಜಯಚಂದ್ರನ್ ಹಾಡಿರುವ ಗೀತೆ "ದೇವನ್ ತಂದ ವೀಣೈ...". ಕಲ್ಯಾಣಿ ರಾಗವನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡವರೆಂದೇ ಖ್ಯಾತರಾದ ಇಳಯರಾಜಾ ಇದನ್ನು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಹಾಡನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ನಿಮಗೆ ಒಂದು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗೀತೆಯ ನೆನಪಾಗಬಹುದು. ಅದು ಯಾವುದೆಂದು ಇದಾದ ನಂತರ ನೋಡೋಣ!

*** *** *** *** *** *** ***

ಈಗ, ಶಂಕರನಾಗ್ ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ  "ಗೀತಾ" ಚಿತ್ರದ ಸುಂದರ ಗೀತೆ “ನನ್ನ ಜೀವ ನೀನು ನನ್ನ ಬಾಳ ಜೋಡಿ ನೀನು..." ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಮತ್ತು ಎಸ್.ಜಾನಕಿ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಚಿ.ಉದಯಶಂಕರ್ ರಚನೆ. ಮತ್ತೆ, ಇಳೆಯರಾಜಾ ಅವರದೇ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ!

*** *** *** *** *** *** ***

ಲಾಲ್‌ಗುಡಿ ಜಿ ಜಯರಾಮನ್ ಮತ್ತು ಜಿ ಜೆ ಆರ್ ಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರ ವಯಲಿನ್ ದ್ವಂದ್ವವಾದನದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ ರಾಗದ ಒಂದು ತಿಲ್ಲಾನ.  ಪಕ್ಕವಾದ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾರೈಕುಡಿ ಮಣಿ  (ಮೃದಂಗ)ಮತ್ತು ಹರಿಶಂಕರ್ (ಖಂಜಿರ)

*** *** *** *** *** *** ***

ಇನ್ನು ಒಂದು ಗಜ಼ಲ್ ಕೇಳೋಣ. ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ನಿಧನರಾದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಗಜ಼ಲ್‌ಗಾಯಕ ಮೆಹದೀ ಹಸನ್ (ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮಹಾನ್ ಪ್ರತಿಭೆ) ಹಾಡಿದ ಬಹುಪ್ರಖ್ಯಾತ  “ರಂಜಿಷ್ ಹೈ ಸಹೀ ದಿಲ್ ಹಿ ದುಖಾನೇ ಕೆ ಲಿಯೆ..." ಅಲ್ಲಿಗೆ ನಮ್ಮ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕಲರವದಲ್ಲಿ ಉರ್ದು ಭಾಷೆಯೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಂತಾಯ್ತು; ಅಗಲಿದ ಗಜ಼ಲ್ ಗಾಯಕನಿಗೆ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದಂತೆಯೂ ಆಯ್ತು.

*** *** *** *** *** *** ***

ಮತ್ತೆ ಒಂದು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗೀತೆ. ‘ಸಮಯದ ಗೊಂಬೆ’ ಚಿತ್ರದ "ಕೋಗಿಲೆ ಹಾಡಿದೆ ಕೇಳಿದೆಯಾ ಹೊಸ ರಾಗವ ಹಾಡಿದೆ ಆಲಿಸೆಯಾ..." ಹಾಡಿದವರು ಎಸ್.ಜಾನಕಿ ಮತ್ತು ಡಾ.ರಾಜಕುಮಾರ್. ಸಾಹಿತ್ಯ- ಚಿ.ಉದಯಶಂಕರ್, ಸಂಗೀತ- ಎಂ.ರಂಗರಾವ್.

*** *** *** *** *** *** ***

ಮುಂದಿನದು ಒಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ತುಣುಕು. ಅಮೆರಿಕದ ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂಗೀತೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತ ಸಂಗೀತವಿದುಷಿ ಸುಧಾ ರಘುನಾಥನ್ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಿಂದ ಆಯ್ದ "ಹರಿಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡೋ ನಿರಂತರ ಪರಗತಿಗಿದು ನಿರ್ಧಾರ..." ಪುರಂದರ ದಾಸರ ಕೃತಿ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಪಂಡಿತ್ ಭೀಮಸೇನ್ ಜೋಶಿಯವರು ಕನ್ನಡ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳನ್ನೂ, ಮರಾಠಿ ಅಭಂಗಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರಾದರೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವರ ಹಿರಿಮೆ ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರನಾಗಿ. ಇಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಂಚಿನ ಕಂಠದಲ್ಲಿ  “ಏರಿ ಆಲಿ ಪಿಯಾ ಬಿನ..." ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ರಾಗ ಯಮನ್ ಕಲ್ಯಾಣ್‌ನ ಒಂದು ಬಂದಿಶ್ (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗೀತೆ).

*** *** *** *** *** *** ***

ಈಗ ಒಂದು ವಾದ್ಯಸಂಗೀತದ ತುಣುಕನ್ನು ಆಲಿಸೋಣ. ಯುವಕಲಾವಿದ ಉತ್ಸವಲಾಲ್ ಪಿಯಾನೋದಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಿರುವ ಯಮನ್ ಕಲ್ಯಾಣ್ ರಾಗ. ತಬಲಾ ಸಾಥಿ ಆದಿತ್ಯ ಕಲ್ಯಾಣಪುರ್. ಇದು 2008ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ  ಟಾಟಾ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ live concertನಿಂದ ಅಯ್ದ ಭಾಗ.

*** *** *** *** *** *** ***

ರಬೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ ಎಂದು ನೀವು ಕೇಳಿರಬಹುದು. ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟಾಗೋರರ ಬಂಗಾಲಿ ಭಾಷೆಯ ಗೀತೆಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯನ. ಇಲ್ಲಿ ಅಂಥದೊಂದು ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಇದೆ, ಕಲ್ಯಾಣಿ ರಾಗದಲ್ಲಿ "ಮಧುರೋ ಧ್ವೊನಿ" - ಹಾಡಿರುವವರು ಶ್ರಬನಿ ಸೇನ್ ಮತ್ತು ಕೌಶಿಕಿ ದೇಸಿಕನ್. ಕಲ್ಯಾಣಿ ರಾಗ ಹೇಗೆ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಸಂಗೀತಸೌರಭವನ್ನು ಸೂಸಿದೆ ಎಂದು ಉದಾಹರಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಇದನ್ನಿಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ದಕ್ಷಿಣಾದಿ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿರುವ ‘ತಿಲ್ಲಾನ’ ಇರುವಂತೆ ಉತ್ತರಾದಿ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ‘ತರಾನ’, ಈ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಈಗ ಇನ್ನೊಂದು ಅತಿಮಧುರವಾದ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಗೀತೆ, ‘ಕಿನಾರಾ’ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಮತ್ತ ಭೂಪಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್ ಹಾಡಿರುವ ಗುಲ್ಜಾರ್ ಅವರ ರಚನೆ. ಸಂಗೀತ ಆರ್. ಡಿ.ಬರ್ಮನ್. “ನಾಮ್ ಗುಮ್ ಜಾಯೇಗಾ ಚೆಹರಾ ಯೇ ಬದಲ್ ಜಾಯೇಗಾ..." ಹಾಡು ಆರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲು ಒಂದು ಸ್ವಗತದ ಸಂಭಾಷಣೆಯೂ ಇದೆ, ಗಮನಿಸಿ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಪಂಡಿತ್ ಡಿ.ವಿ.ಪಲುಸ್ಕರ್ ಓರ್ವ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆ. ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ಘರಾಣಾದ ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಕಲಾವಿದ. ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದ ಬಾಲಕನಾಗಿದ್ದಾಗ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿ ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟವರು. ಕೇವಲ 34ವರ್ಷಗಳಷ್ಟೇ ಬದುಕಿದ್ದ ಅವರು ಅಷ್ಟು ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಕಲಾಕಾರ ಎಂದು ಗೌರವಕ್ಕೆಪಾತ್ರರಾದವರು.  ಡಿ.ವಿ.ಪಲುಸ್ಕರ್  ಹಾಡಿರುವ ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಂಜಾಬಿ ಗೀತೆ, “ಲಂಗರವ ತುರಕ ಜಿನ ಛೂವೋ ..."

*** *** *** *** *** *** ***

ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ್ದ ಮರಾಠಿ ಭಜನ್ ‘ತೂಝ ಮಾಗತೊ ಮೀ ಆತಾ...’  ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾದ್ ಭಂಡಾರ್ಕರ್ ಅವರ ಬಾನ್ಸುರಿ ವಾದನದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದರೆ ಹೇಗಿರಬಹುದು? ಹೀಗೆ-

*** *** *** *** *** *** ***

ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಇನ್ನೇನು ಮುಗಿಯುತ್ತ ಬಂತು, ಈಗ ವಾದ್ಯಸಂಗೀತದ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿಕ್ಕ ತುಣುಕನ್ನು ಆನಂದಿಸೋಣ. ಇದಕ್ಕೆ ಕೊಂಚ ವಿವರಣೆಯ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ. ಸುಮಾರು ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ‘ಗ್ರಾಮೊಫೋನ್ ಕಂಪನಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ’ದವರು ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ವಿಮಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಾಗಿ ‘ನಮಸ್ಕಾರ್’ ಎಂಬ ಒಂದು ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಆಲ್ಬಮ್ ರಚಿಸಿದರು. ಖ್ಯಾತ ಸಂಗೀತ ಕಲಾವಿದ ದಿಲೀಪ್ ರಾಯ್ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದಲ್ಲಿ  ಅಚ್ಚಭಾರತೀಯ ಶೈಲಿಯ ಕೆಲವು ಟ್ಯೂನ್‌ಗಳು. ಏರ್‌ಇಂಡಿಯಾ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ಲೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಇದೇ ಆಲ್ಬಮ್ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೂ ವಿತರಣೆಯಾಗಿತ್ತೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳೂರು ಆಕಾಶವಾಣಿಯ ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಒಂದರ್ಧ ನಿಮಿಷದ time gap ಇದ್ದರೆ gap-filler-musicಆಗಿ ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಂಗಳೂರು ಆಕಾಶವಾಣಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಲೇ ಬೆಳೆದ ನನಗೆ ಇವೆಲ್ಲ ಹಚ್ಚುಹಸುರು ನೆನಪುಗಳು. ನಮಸ್ಕಾರ್ ಎಂದು ಆಲ್ಬಮ್ ಹೆಸರಾಗಲೀ ಅದರ ಇತರ ವಿವರಗಳಾಗಲೀ ಆಗ ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಂದೆ ನಾನು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ‘Namaskar- Melodies from India' ಎಂಬ ಸಿ.ಡಿ.ಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದೆ, ಕುತೂಹಲವಾಯ್ತು, ಕೊಂಡುಕೊಂಡೆ. ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಪ್ಲೇ ಮಾಡಿ ನೋಡಿದರೆ ಮಂಗಳೂರು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಕೇಳಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‍ಗಳು! ಅಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಂಬರ್ಧ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ಈಗ ಸ್ವಂತದ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ತಿ ಕೇಳುವ ಅವಕಾಶ. ‘ನಮಸ್ಕಾರ್’ ಆಲ್ಬಮ್ ನನ್ನ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಂಗ್ರಹ ಎನಿಸಿತು. ಆ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಮೊದಲ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ರಾಗ ಯಮನ್‌ನ ಒಂದು ಪ್ರಸ್ತುತಿ. ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಹೆಸರು ಸಹ ಯಮನ್ ಎಂದೇಇದೆ. ಯುಟ್ಯೂಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿದಾಗ ಈ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಎಲ್ಲೂ ಸಿಗಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ಗೆ ಅಪ್‌‍ಲೋಡ್ ಮಾಡಿ ಇಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕಲರವದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಕೇಳಿ, Yaman- from the album "Namaskar"!

*** *** *** *** *** *** ***

ಇನ್ನೂ ಒಂದು instrumental music track ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೇಳಿಮಾಡಿಸಿದಂಥದು ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಖ್ಯಾತ ಕಲಾವಿದ ಕೊಡಮಲೂರು ಜನಾರ್ದನನ್ ಅವರ ವೇಣುವಾದನದಲ್ಲಿ ‘ಕೃಷ್ಣಾ ನೀ ಬೇಗನೇ ಬಾರೋ..." - ಇದನ್ನು ಕೇಳುತ್ತ ಕೇಳುತ್ತ ನಿಮಗೆ ವೃಂದಾವನಕ್ಕೇ ಹೋಗಿಬಂದ ಅನುಭವವಾದರೆ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಆಶ್ಚರ್ಯವಿಲ್ಲ! ಕೊಡಮಲೂರು ಜನಾರ್ದನನ್ ಕೇರಳದ ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದ. ಅವರ ಕೊಳಲುವಾದನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೃದಂಗ-ಘಟಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಕೇರಳದ ಉಡುಕ್ಕು, ತಿಮಿಲ, ಎಡಕ್ಕ ಮುಂತಾದ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯಗಳೂ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ತುಳಸೀದಾಸ ಭಜನ್  ಕೇಳುತ್ತ ಈ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕಲರವವನ್ನು ಮುಗಿಸೋಣ. ಈ ಹಾಡು ಲತಾ ಮಂಗೇಷ್ಕರ್ ಹಾಡಿರುವ ಆವೃತ್ತಿಯೇ ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯವಾದರೂ ನಾವಿಲ್ಲಿ ಕಾಳುತ್ತಿರುವುದು, ಅಷ್ಟೇ ಮಧುರವಾಗಿ ಅನುರಾಧಾ ಪೌಡ್ವಾಲ್ ಹಾಡಿರುವ “ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರ ಕೃಪಾಳು ಭಜಮನ..."

*** *** *** *** *** *** ***

ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕಲರವ ಮುಗಿಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಟ್ಯೂನ್‌ಗಳನ್ನಾದರೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಅಥವಾ ಮೆಲುದನಿಯಲ್ಲಿ ಗುಣುಗುಣಿಸತೊಡಗಿದರೆ ಕಲ್ಯಾಣಿ(ಯಮನ್) ರಾಗದ ಸ್ವರಜ್ಞಾನ ಬಂತು ಅಂತಲೇ ಲೆಕ್ಕ!

kalyaniscale.jpg

ಈ ಕಲರವ, ಇದರ ಸ್ವರೂಪ ನಿಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾಯ್ತೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲು ನಿಮ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಎದುರುನೋಡುತ್ತಿರುತ್ತೇನೆ. ಮತ್ತೆ ಮುಂದಿನಸಲ ಮತ್ತೊಂದು ರಾಗದೊಂದಿಗೆ ಭೇಟಿ.

ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ, ನಂತರವೂ ಲೋಕಕ್ಕೆಲ್ಲ ‘ಕಲ್ಯಾಣ’ವಾಗುತ್ತಿರಲಿ!