ಪದ-ಶ್ರಾವ್ಯ

ಈಗ ಆಡಿಯೋ ಟಚ್!


    Loading Downloads
    125Episodes

    Following

    Followers

  • Calendar

      July 2012
      S M T W T F S
      « Jun   Aug »
      1234567
      891011121314
      15161718192021
      22232425262728
      293031  
  • Archives

  • Recent Posts

  • Subscribe

    • add to podbean
    • add to iTunes
    • add to google
  • Feeds

    • rss2 podcast
    • atom feed
Archive for July 2012


Maththakokila Melody

Saturday, July 28th, 2012
Uncategorized | Comments

ದಿನಾಂಕ   29 ಜುಲೈ  2012

ಹುದುಗಿ ಹಾಡುವ ಮತ್ತಕೋಕಿಲ...

* ಶ್ರೀವತ್ಸ ಜೋಶಿ

[ಈ ಲೇಖನವನ್ನು ನೀವು ವಿಜಯ ವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ‘ವಿಜಯ ವಿಹಾರ’ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಪುರವಣಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಭಾಗ-1 ಮತ್ತು ಭಾಗ-2 ಓದಬಹುದು.]

* * *

ಸ‌ಋಷಿ ಕುವೆಂಪು ಬರೆದ ‘ದೋಣಿ ಗೀತೆ’ ಯಾರಿಗೆ ತಾನೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ? ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಭಾವಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ, ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಭಾವಗೀತೆಗಳ ಪೈಕಿ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠ ದರ್ಜೆಯದಾಗಿ, ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಹಚ್ಚಹಸುರಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಅದ್ಭುತ ಗೀತೆ. ದೋಣಿಯ ಚಲನೆಯ ಲಯವೇ ಈ ಪದ್ಯದ ಲಯ ಕೂಡ. ಸುಂದರ ಮುಂಜಾವು, ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಸೊಬಗು, ವಿಶಾಲವಾದ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ದೋಣಿ ಯಾತ್ರೆ. ಗಾನರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಸೌಂದರ್ಯದ ವರ್ಣನೆಯ ಜತೆಯಲ್ಲೇ ಬದುಕು ಅನಂತವೆಂಬ ಸಂದೇಶ. ಆಹಾ! ಕಾವ್ಯದ ರಸಘಟ್ಟಿಯನ್ನೇ ನಮಗಿತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಕುವೆಂಪು.

ಈ ಗೀತೆಯ ಎರಡನೇ ಚರಣವನ್ನು ನೀವೊಮ್ಮೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಅದರಲ್ಲೂ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸಾಲು. ತತ್ರಾಪಿ ಮೂರನೇ ಪದ. ‘ಮತ್ತಕೋಕಿಲ’!

ಕೆರೆಯ ಅಂಚಿನ ಮೇಲೆ ಮಿಂಚಿನ ಹನಿಗಳಂದದಿ ಹಿಮಮಣಿ

ಮಿಂಚುತೀರ್ಪುವು ಮೂಡುತೈತರೆ ಬಾಲಕೋಮಲ ದಿನಮಣಿ

ಹಸುರು ಜೋಳದ ಹೊಲದ ಗಾಳಿಯು ತೀಡಿ ತಣ್ಣಗೆ ಬರುತಿದೆ

ಹುದುಗಿ ಹಾಡುವ ಮತ್ತಕೋಕಿಲ ಮಧುರವಾಣಿಯ ತರುತಿದೆ

ಏನಿದು ಮತ್ತಕೋಕಿಲ? ಮಿಸ್ ಲೀಲಾವತಿ ಚಿತ್ರದ ‘ದೋಣಿ ಸಾಗಲಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗಲಿ...’ಯನ್ನು ನೀವೇನಾದರೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಬ್‌ಟೈಟಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಮತ್ತಕೋಕಿಲ ಮಧುರವಾಣಿಯನ್ನು the excited cuckoo's melody ಎಂದೇ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹುದುಗಿ ಹಾಡುವ ಎಂದರೆ ಮರೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಂಡು ಹಾಡುವ ಎಂದರ್ಥ. ಸಂತಸದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತಗೊಂಡ ಕೋಗಿಲೆ ಇಂಪಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತದಂತೆ. ಈ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿವರ್ಣನೆ ಇದೆ ನಿಜ, ಆದರೆ ಅದು ವಸಂತ ಋತುವಿನ ದೃಶ್ಯ ಅಂತೇನೂ ಕವಿ ಬಣ್ಣಿಸಿಲ್ಲ. ಉನ್ಮತ್ತ ಕೋಗಿಲೆ ಮಧುರವಾಗಿ ಉಲಿಯುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವ ಅಂಶವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ದೋಣಿ ಹಾಡು ನಮಗೆ ಶರದೃತುವಿನಲ್ಲೂ ಹೇಮಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲೂ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದ ರೋಮಾಂಚನ ನೀಡಬಲ್ಲದು. ಅಂದಮೇಲೆ ಯಾವುದೋ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ‘ಮತ್ತಕೋಕಿಲ’ ಪದಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಕುವೆಂಪು. ಇರಲಿ, ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಆ ಪದವನ್ನಷ್ಟೇ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳೋಣ.

mattakokilapic2.jpg

ಈಗ ನಿಮಗೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ. ದೋಣಿ ಗೀತೆಯಂತೆಯೇ ಜನಮನದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದೆ ನಿಂತಿರುವ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರೆ ಅವುಗಳೆಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಇರುವ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶ ಏನೆಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ನಿಮಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದೇ?

ಮೊದಲನೆಯದು ‘ಸ್ಕೂಲ್ ಮಾಸ್ಟರ್’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ, ಸೋಸಲೆ ಅಯ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಬರೆದ, ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನಾಗೀತೆಯಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಹಾಡು- ‘ಸ್ವಾಮಿದೇವನೆ ಲೋಕಪಾಲನೆ ತೇನಮೋಸ್ತುನಮೋಸ್ತುತೇ’. ಎರಡನೆಯದು, ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗರ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕವಿತೆ, ‘ಅಮೆರಿಕಾ ಅಮೆರಿಕಾ’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ‘ಯಾವ ಮೋಹನ ಮುರಳಿ ಕರೆಯಿತು ದೂರ ತೀರಕೆ ನಿನ್ನನು’. ಇನ್ನೊಂದು, ಅಷ್ಟೇನೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗದ ಆದರೆ ತುಂಬ ಚಂದದ ಪದ್ಯ ವಿ.ಸೀತಾರಾಮಯ್ಯನವರ ರಚನೆ ‘ಯಾವ ಜನ್ಮದ ಕೆಳೆಯೊ ಕಾಣೆನು ಕಂಡ ಕೂಡಲೆ ಒಲಿಸಿತು’. ಪಿ.ಸುಶೀಲಾ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ‘ಮಹಾತ್ಯಾಗ’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು.

ಇವಿಷ್ಟೇ ಆಗಿದ್ದರೆ, ಭಾವಗೀತೆಯೆಂದು ರಚಿತವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳಾದ ಪದ್ಯಗಳು- ಎಂಬುದೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶ ಎನ್ನಬಹುದಿತ್ತು. ಅದು ಸಮಂಜಸವೂ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಒಂದಿಷ್ಟು ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಇದೇ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದರೆ? ಕುವೆಂಪು ಅವರದೇ ಮತ್ತೊಂದು ರಚನೆ ‘ಭಾರತಾಂಬೆಯೆ ಜನಿಸಿ ನಿನ್ನೊಳು ಧನ್ಯನಾದೆನು ದೇವಿಯೇ’- ಏಳನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಭಾರತಿ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿತ್ತು. ಇನ್ನೊಂದು, ಕರಾವಳಿಯ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಪದ್ಯವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ, ಮುಂಡಾಜೆ ರಾಮಚಂದ್ರ ಭಟ್ಟರು ಬರೆದ ‘ಶಾರದಾಂಬೆಯೆ ವಿಧಿಯ ರಾಣಿಯೆ ನಿನಗೆ ನಾ ವಂದಿಸುವೆನು/ ದಾರಿ ಕಾಣದೆ ಬಳಲುತಿರುವೆನು ತೋರಿಸೈ ಸತ್ಪಥವನು’.ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದ ಶಂ.ಗು.ಬಿರಾದಾರರನ್ನು ನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ‘ನಾವು ಎಳೆಯರು ನಾವು ಗೆಳೆಯರು ಹೃದಯ ಹೂವಿನ ಹಂದರ/ ನಾಳೆ ನಾವೇ ನಾಡ ಹಿರಿಯರು ನಮ್ಮ ಕನಸದು ಸುಂದರ’ ಸಹ ಇರಲಿ.

ಬರಿ ಕನ್ನಡ ಪದ್ಯಗಳಷ್ಟೇ ಏಕೆ, ಇಲ್ಲೊಂದು ತುಳಸೀದಾಸ ಭಜನೆ- ‘ರಾಮಚಂದ್ರ ಕೃಪಾಳು ಭಜಮನ ಹರಣ ಭವಭಯದಾರುಣಂ/ ಕಂಜಲೋಚನ ಕಂಜಮುಖಕರ ಕಂಜ ಪದಕಂಜಾರುಣಂ’. ಹಾಗೆಯೇ ಒಂದು ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಗೀತೆ- ‘ಆಪ್‌ಕೀ ನಜರೋನೇ ಸಮ್‌ಝಾ ಪ್ಯಾರ್‌ಕೇ ಕಾಬಿಲ್ ಮುಝೇ’ (ರಾಜಾ ಮೆಹದೀ ಆಲೀಖಾನ್ ರಚನೆ ‘ಅನ್‌ಪಢ್’ ಚಿತ್ರದ್ದು). ಅದಾದಮೇಲೆ ವಾದಿರಾಜರ ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಕದ ಸಾಲುಗಳು- ‘ಪಾಲಯಾಚ್ಯುತ ಪಾಲಯಾಜಿತ ಪಾಲಯಾ ಕಮಲಾಲಯ/ ಲೀಲಯಾಧೃತ ಭೂಧರಾಂಬುರುಹೋದರ ಸ್ವಜನೋದರ’. ಒಂದು ಜನಪದಗೀತೆಯನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಗೀತಗುಚ್ಛವನ್ನು ಹಿಗ್ಗಿಸೋಣ. ಇದು ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕಿದ್ದನೆನ್ನಲಾದ ಅಗೋಳಿ ಮಂಜಣ್ಣ ಎಂಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರುಷನ ಕತೆ ಹೇಳುವ ತುಳು ಪಾಡ್ದನ:

ಕಡಲ ಕರೆಟೊಪು ನಮ್ಮ ಈ ತುಳುನಾಡ ಗದ್ದೆನ್ ತೂವೊಡು

ಗುತ್ತು ಬರ್ಕೆಡ್ ಇತ್ತಿ ಬಂಟೆರ್ ಬಾರಗೆರೆ ಕತೆ ಕೇಣೊಡು

ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ವಿಭಿನ್ನವೆನಿಸುವ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ಏನಿರಬಹುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶ? ಒಂದೇ ರಾಗ ಆಧಾರಿತ ಹಾಡುಗಳಿರಬಹುದೇ? ಇಲ್ಲವಲ್ಲ! ‘ದೋಣಿ ಸಾಗಲಿ...’ಯನ್ನು ಪಹಾಡಿ ರಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ‘ಯಾವ ಮೋಹನ ಮುರಳಿ...’ ರತ್ನಮಾಲಾ ಪ್ರಕಾಶ್ ಹಾಡಿರುವುದು ದೇಶ್ ರಾಗದಲ್ಲಿ. ಅಮೆರಿಕಾ ಅಮೆರಿಕಾ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಆವೃತ್ತಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೋ ರಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದು. ಇನ್ನು ‘ಆಪ್‌ಕೀ ನಜರೋಂನೆ ಸಮ್‌ಝಾ...’ ಅಠಾಣ ರಾಗ. ಹಾಗಾಗಿ ರಾಗವಂತೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶವಾಗಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೇನು?

ಮತ್ತಕೋಕಿಲ!

ಹೌದು. ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ಕೃತಿಗಳೂ ‘ಮತ್ತಕೋಕಿಲ’ ಎಂಬ ಛಂದಸ್ಸಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿರುವಂಥವು. ಮಂದಾಕ್ರಾಂತಾ, ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಚಂಪಕಮಾಲಾ, ಉತ್ಪಲಮಾಲಾ ಅಂತೆಲ್ಲ ಛಂದೋವೃತ್ತಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ನೀವು ಕೇಳಿರಬಹುದು. ಅವುಗಳಂತೆಯೇ ಇದೂ ಒಂದು, ಮತ್ತಕೋಕಿಲ. ‘ತಾನ ತಾನನ ತಾನ ತಾನನ ತಾನ ತಾನನ ತಾನ ತಾ’ ಎಂದು ಗುಣುಗುಣಿಸಿದರೆ ಹೇಗಿರುತ್ತದೋ ಹಾಗೆ ಇದರ ಲಯ. ‘ಮತ್ತಕೋಕಿಲ ಮತ್ತಕೋಕಿಲ ಮತ್ತಕೋಕಿಲ ಕೋಕಿಲಾ’ ಎಂದೂ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾದದಲ್ಲೂ 3, 4, 3, 4, 3, 4, 3  ಮತ್ತೊಂದು ಗುರು- ಥೇಟ್ ಅಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ದೋಣಿ ಸಾಗಿದಂತೆ.  ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶೃಂಗಾರಮಯವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ‘ಮನ್ಮನೊ ಮನ್ಮನೊಪ್ಯೇಷಃ ಮತ್ತಕೊಕಿಲ ನಿಸ್ವನಃ’- ಶಯ್ಯಾಗೃಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯತಮೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯಕರನ ಪಿಸುಮಾತುಗಳು (ಮನ್ಮನೊ ಎಂದರೆ ಮುಣುಮುಣು ಎಂದು ಮೆಲುದನಿಯ ಮಾತು) ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿವಿಶ್ವಾಸಪೂರ್ವಕವಾದುವು ವಿನಿಮಯವಾಗುವಾಗ ಆ ಸಂವಾದ ಮತ್ತಕೋಕಿಲ ವೃತ್ತದಂತಿರುತ್ತದಂತೆ!

ಮತ್ತಕೋಕಿಲ ಎನ್ನುವುದು ತೆಲುಗು ಹೆಸರು. ಕನ್ನಡ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇದು ‘ಮಲ್ಲಿಕಾಮಾಲೆ’. ನಾಗವರ್ಮನ ಛಂದೋಂಬುಧಿ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ* ಇದರ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ ಬರುತ್ತದೆ-

ಜ್ವಾಲಿ ವಾಯು ದಿನೇಶಯುಗ್ಮ ಶಶಾಂಕ ಪಾವಕರೆಂಬಿವರ್

ಲೀಲೆಯಿಂ ಬರೆ ವಿಶ್ರಮಂ ವಸುಸಂಖ್ಯೆಯೊಳ್ ನಿಲೆ ಭಾಮಿನೀ

ನೀಲಲೋಲ ಸಹಸ್ರಕುಂತಳೆ ಸಂದುದಿಂತಿದು ಮಲ್ಲಿಕಾ-

ಮಾಲೆ ಯೆಂಬುದು ನಿಶ್ಚಯಂ ಕವಿರಾಜಹಂಸವಿನಿರ್ಮಿತಂ

ಆದರೆ ಕನ್ನಡದ ಕವಿಗಳೂ ಇದನ್ನು ಮತ್ತಕೋಕಿಲ ಎಂದೇ ಗುರುತಿಸಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೂ ಇದೆ. ಮಲ್ಲಿಕಾಮಾಲೆ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಇದೇ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಿಕ್ಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾತ್ರೆಗಳ ಲೆಕ್ಕ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ. ಮೇಲಿನ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಪಾದಗಳ ಮಧ್ಯೆ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಬರೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮತ್ತಕೋಕಿಲ ಪದ ಹಾಗಲ್ಲ. ಮಾತ್ರೆಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಕ್ಕೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಂದೀಛಂದಸ್ಸು ಗ್ರಂಥದ* ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪದ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ:

ಪಾವಕಾನಿಲ ಪದ್ಮಬಾಂಧವ ಭಾನುಚಂದ್ರ ಕೃಶಾನುಗಳ್

ಮಾವರಾಪ್ತ ವಿರಾಮಮುಂ ಬರೆ ಮತ್ತಕೋಕಿಲ ಮೆಂಬುದೇಂ

ಭಾವಜಾರಿಯ ಭಕ್ತಸಂಕುಲ ಭುಕ್ತಿ ಮುಕ್ತಿ ವಿಧಾಯಿನೀ

ಸಾವಧಾನದೆ ಕೇಳು ಸರ್ವರ ಸಮ್ಮತಂ ತಿರಿಲೋಕದೊಳ್

ಮತ್ತಕೋಕಿಲ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಮೊತ್ತಮೊದಲಿಗೆ ಬಳಸಿದವನು ನನ್ನೆಚೋಡನೆಂಬ ತೆಲುಗು ಕವಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ವಿದ್ವಾಂಸರು. ಈತನ ‘ಕುಮಾರಸಂಭವಮು’ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿನ* ಒಂದು ಪದ್ಯ ಹೀಗಿದೆ. ಮುಂಜಾನೆ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿರ್ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಕೋಗಿಲೆಗಳು ಗಾಳಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತವಂತೆ: ‘ಎಲೈ ಪವನನೇ, ನೀನೇನೋ ಮೆಲ್ಲಗೆ ಬೀಸುತ್ತಿದ್ದಿ. ಮನ್ಮಥನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಬರುವ ಮೊದಲು ನೀನಾಗಿಯೇ ಅವನ ಮೇಲೆರಗು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಈ ವಸಂತ ನಿನ್ನನ್ನು ಮುಗಿಸಿಬಿಡಬಹುದು, ಎಚ್ಚರ!’

ಮೆತ್ತಮೆತ್ತನ ಕ್ರಾಲು ದೀವು ಸಮೀರಣುಂಡ ಮನೋಭವುಂ

ಡೆತ್ತಕುಂಡಗ ವೇಗಕೂಡಗ ನೆತ್ತುಮೆತ್ತಕ ತಕ್ಕಿನನ್

ಜತ್ತು ಸುಮ್ಮು ವಸಂತುಚೇನನಿ ಚಾಟುನಟ್ಲು ಚೆಲಂಗೆನಾ

ಮತ್ತಕೋಕಿಲ ಲಾರಮಿಂಗಡು ಮಾಸರಂಬಗು ನಾಮನಿನ್

mattakokilapic1.jpg

ಮತ್ತಕೋಕಿಲದ ಸೊಬಗೇನೆಂದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಹಳಗನ್ನಡದ ಜಟಿಲ ಕಾವ್ಯಭಾಗಗಳೇ ಆಗಬೇಕಂತಿಲ್ಲ. ‘ತಾನ ತಾನನ ತಾನ ತಾನನ ತಾನ ತಾನನ ತಾನ ತಾ’ ಲಯದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನೇ ಗುಣುಗುಣಿಸಿದರೂ ಅದು ಮತ್ತಕೋಕಿಲವಾಗುತ್ತದೆ! ಶತಾವಧಾನಿ ಡಾ.ಆರ್.ಗಣೇಶ್ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ‘ಪದ್ಯಪಾನ’ ಅಂತರಜಾಲ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯ ಕೆ.ಎಸ್.ಮಂಜುನಾಥ ಒಮ್ಮೆ ಬರೆದಿದ್ದರು: “ನನ್ನ ಮಗ ಆರು ವರ್ಷದ ಪೋರ ಒಂದುದಿನ ‘ಊಟ ಮಾಡುವ ಟೈಮು ಬಂದಿತು ಬೇಗ ಬನ್ನಿರಿ ಎಲ್ಲರೂ’ ಎಂದು ರಾಗವಾಗಿ, ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಾ ಊಟಕ್ಕೆ ಓಡಿದ್ದ! ಒಂದಿನಿತೂ ಎಡರುತೊಡರಿಲ್ಲ, ಬೇಡದ ಎಳೆತವಿಲ್ಲ, ಮಾತ್ರಾಲೋಪವಿಲ್ಲ. ಇನ್ನೂ ಕನ್ನಡವನ್ನೇ ಅಕ್ಷರ ಕೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಯಾಸದಿಂದ ಓದುವವ, ಮತ್ತಕೋಕಿಲ ವೃತ್ತದ ಒಂದಿಡೀ ಸಾಲನ್ನು ನಿರಾಯಾಸವಾಗಿ, ಸಮಯಸ್ಫೂರ್ತಿಯಿಂದ ಒದರಿದ್ದ! ಮತ್ತೆ ಮಲಗುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಮೂಲಿನಂತೆ ಕತೆ ಕೇಳಿದ ನಂತರ ಹೊರಳಿ ಮಲಗುತ್ತಾ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಲು- ಊಟವಾಯಿತು ನಿದ್ದೆ ಬಂದಿತು ಹೊದ್ದು ತಾಚಿಯ ಮಾಡುವೆ!”

ಅಷ್ಟಾಗಿ ಕುವೆಂಪು ಆದರೂ ದೋಣಿ ಗೀತೆಯನ್ನು ಕಾಗದ ಪೆನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಈಗ ಕವಿತೆ ಬರೆಯುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಪಟ್ಟುಹಿಡಿದು ಕುಳಿತು ಪದಗಳಿಗಾಗಿ ತಡಕಾಡುತ್ತ ಬರೆದದ್ದಲ್ಲ. ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಒಂಟಿಕೊಪ್ಪಲಿನಿಂದ ಮಹಾರಾಜಾ ಕಾಲೇಜಿನ ಕಡೆಗೆ ಬರುವಾಗ ಕುಕ್ಕನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆಯನ್ನು ದೋಣಿ ಮೂಲಕ ದಾಟುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲವದು. ಅಂಥದೊಂದು ದೋಣಿಯಾತ್ರೆಯ ವೇಳೆ ಪಯಣಿಗನಾಗಿದ್ದ ಕುವೆಂಪು, ಹುಟ್ಟು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದವರ ಉತ್ಸಾಹವರ್ಧನೆಗಾಗಿ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಗಲೇ ರಚಿಸಿ ಸ್ವತಃ ಹಾಡಿದ ಆಶುಕವಿತೆ ಅದು. ಎಂಥ ಚಂದ ಮತ್ತಕೋಕಿಲ ವೃತ್ತದ ಛಂದ! ಅಷ್ಟೇ‌ಅಲ್ಲ, ವೃತ್ತದ ಹೆಸರೂ ಪದ್ಯದಲ್ಲೇ ಬರುವಂತೆ ಮುದ್ರಾಲಂಕಾರ ಬಂಧ!

ಕವಿಕೋಗಿಲೆ ಎನ್ನುವುದು ಅದಕ್ಕೇ ಅಲ್ಲವೇ? ಹುದುಗಿ ಹಾಡುವ ಮತ್ತಕೋಕಿಲ!

* * *

[* ಈ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಹಳಗನ್ನಡ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ಹಿರಿಯ ಕನ್ನಡಿಗ ಜೆ.ಕೆ.ಮೋಹನ್ ರಾವ್ ಅವರ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಅವರಿಗೆ ನನ್ನ ಕೃತಜ್ಞತೆಗಳು.]

Shivaranjini Raagarasaayana

Saturday, July 14th, 2012
Uncategorized | Comments

ದಿನಾಂಕ  14 ಜುಲೈ 2012

ಶಿವರಂಜನಿ ರಾಗರಸಾಯನ

* ಶ್ರೀವತ್ಸ ಜೋಶಿ

ನನಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಅರಿವಿಲ್ಲ. ಆದರೇನಂತೆ, "ಶಿಶುರ್ವೇತ್ತಿ ಪಶುರ್ವೇತ್ತಿ ವೇತ್ತಿ ಗಾನರಸಂ ಫಣೀ" ಎಂದಿದ್ದಾರೆ ಪ್ರಾಜ್ಞರು. ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿನ ಮಾಧುರ್ಯವನ್ನು ಶಿಶುಗಳು, ಪಶುಗಳು ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ ಹಾವುಗಳೂ ಆನಂದಿಸುತ್ತವಂತೆ. ಅಂತೆಯೇ ನಮ್ಮಂಥವರೂ!

ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಅರಿವು ಇರದಿದ್ದರೂ ಕೇಳಿ ಆನಂದಿಸುವ ಆಸಕ್ತಿಯಂತೂ ತುಂಬ ಇದೆ. ನನಗೆ ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ಸಂಗೀತವೂ ಇಷ್ಟ, ಆದರೂ ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಲವು. ಅದರಲ್ಲೂ ವಾದ್ಯಸಂಗೀತ (instrumental) ಮತ್ತೂ ಇಷ್ಟ. ನನ್ನ audio collectionನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇರುವುದು Carnatic instrumental music.

ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಅರಿವಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿದೆನಾದರೂ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟು, ಕೇಳಿ ಕೇಳಿ, ಕೆಲವೇಕೆಲವು ರಾಗಗಳ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಯಾವುದೇ ಕೀರ್ತನೆಯಾದರೂ ಪದ್ಯವಾದರೂ ಇಂಥ ರಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವಷ್ಟು ಅಲ್ಲ, ಆದರೆ ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತನೆ/ಪದ್ಯ ಇದ್ದರೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತುಹಿಡಿಯುವಷ್ಟು.

ಅಂಥದೊಂದು ರಾಗ, ‘ಶಿವರಂಜನಿ’. ಇದು, ನನ್ನ ತಿಳುವಳಿಕೆಯಂತೆ, ಕರುಣಾರಸಭರಿತವಾದದ್ದು. ವಿಷಾದದ ಛಾಯೆಯುಳ್ಳದ್ದು. ಈ ರಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕೃತಿಗಳು ಒಂದುರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ತನಾದ ಎನಿಸುವಂಥವು. ಕೇಳುತ್ತಕೇಳುತ್ತ ತನ್ಮಯವಾದರೆ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ನೀರು ಬರಿಸುವಂಥವು. ಆದರೂ ಕೇಳಲಿಕ್ಕೆ ಕರ್ಣಾನಂದಕರ ಎನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಇಲ್ಲಿ ಶಿವರಂಜನಿ ರಾಗ ಆಧಾರಿತ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳ (ಕನ್ನಡ, ಹಿಂದಿ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು ಎಲ್ಲ ಇವೆ) ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಲಿಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಹಾಕಿದ್ದೇನೆ. ಜತೆಯಲ್ಲೇ ಕೆಲವು ಚಲನಚಿತ್ರೇತರ ಸಂಗೀತದ ತುಣುಕುಗಳೂ ಇವೆ. ನಿಮಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಆಲಿಸುವ ಆಸಕ್ತಿಯಿದ್ದರೆ, ಬಿಡುವಿದ್ದರೆ ನೀವೂ ಇವುಗಳನ್ನು ಆನಂದಿಸಬಹುದು.

[ಸೂಚನೆ: ಒಂದು ತುಣುಕನ್ನು ಆಲಿಸತೊಡಗಿದರೆ ಅದನ್ನು stop ಅಥವಾ pause ಮಾಡಿದಮೇಲಷ್ಟೇ ಇನ್ನೊಂದನ್ನು play ಮಾಡಿ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಕರ್ಣಾನಂದಕರ ರಸಾಯನ ಇದ್ದದ್ದು ಕರ್ಕಶಸಂಗೀತ ಸಕಲಗುಂಡಿತೀರ್ಥದಂತಾಗಬಹುದು!]

* * *

ನೀವು ಆಕಾಶವಾಣಿಯ signature tune ಕೇಳಿಯೇ ಇರುತ್ತೀರಿ. ಅದು ಶಿವರಂಜನಿ ರಾಗದಲ್ಲೇ ಇರುವುದು! ಈ ರಾಗರಸಾಯನವನ್ನು ಬಹುಶಃ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಸಿಗ್ನೇಚರ್‌ಟ್ಯೂನ್‍ನಿಂದಲೇ ಆರಂಭಿಸಿದರೆ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಇಫೆಕ್ಟ್ ಬರಬಹುದು ಎಂದು ನನ್ನ  ಭಾವನೆ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಆಕಾಶವಾಣಿಯ ಸಿಗ್ನೇಚರ್‌ಟ್ಯೂನ್‌ನ ನಂತರ ಈಗ ಒಂದು ಭಕ್ತಿಗೀತೆ ಕೇಳೋಣ, "ರಂಜಿನಿ ಶಿವರಂಜನಿ..." ಎಂದು ಹಾಡಿನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲೇ ರಾಗದ ಹೆಸರೂ ಬರುವ ಈ ಗೀತೆ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆ, ಆದರೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಆಲಿಸಲಿಕ್ಕೆ ನಿಮಗೆ ಭಾಷೆ ತೊಡಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇರಳದ ದೇವಸ್ಥಾನದ ದೃಶ್ಯಗಳೂ ಇವೆಯಲ್ಲ ನೋಡಿ ಪುಳಕಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ!

*** *** *** *** *** *** ***

ಮಲಯಾಳಂ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಯ ನಂತರ, ಎಂ.ಎಸ್.ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರ ಅದ್ಭುತಕಂಠಸಿರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ತಮಿಳು ಭಕ್ತಿಗೀತೆ, ಚಕ್ರವರ್ತಿ ರಾಜಗೋಪಾಲಾಚಾರಿ (ರಾಜಾಜಿ)ಯವರು ಬರೆದ “ಕುರೈಒಂಡ್ರುಮ್ ಇಲ್ಲೈ..."ಯನ್ನೂ ನಾವು ಕೇಳಬೇಕು. ಇದರ ಮೊದಲ ಚರಣವು ಶಿವರಂಜನಿ ರಾಗದಲ್ಲಿದೆ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಈಗಿನ್ನು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳತ್ತ ಹೊರಳೋಣ. ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳಿಗೆ ಶಿಫ್ಟ್ ಆಗುವಾಗ ಭಕ್ತಿಪರ ಚಿತ್ರಗೀತೆಯನ್ನೇ ಮೊದಲಿಗೆ ಕೇಳಿದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲವೇ? ‘ದೇವರ ದುಡ್ಡು’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಡಾ.ಪಿ.ಬಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಹಾಡಿರುವ ಗೀತೆ- “ನಾನೇ ಎಂಬ ಭಾವ ನಾಶವಾಯಿತು..." ರಾಜೇಶ್ ಅಭಿನಯ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ. ಹಾಡಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಅದರೊಳಗಿನ ಅರ್ಥ ಮತ್ತೂ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ!

*** *** *** *** *** *** ***

‘ಅಪರಿಚಿತ’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಲ್.ವೈದ್ಯನಾಥನ್ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ವಾಣಿ ಜಯರಾಂ ಹಾಡಿರುವ “ಸವಿನೆನಪುಗಳು ಬೇಕು ಸವಿಯಲೀ ಬದುಕು..."  ಶಿವರಂಜನಿ ರಾಗದಲ್ಲಿದೆ!

*** *** *** *** *** *** ***

ಮುಂದಿನ ಗೀತೆ, ‘ರಥಸಪ್ತಮಿ’ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಮತ್ತು ಎಸ್.ಜಾನಕಿ ಹಾಡಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ  “ಶಿಲೆಗಳು ಸಂಗೀತವ ಹಾಡಿವೆ..."

*** *** *** *** *** *** ***

ಅನಂತನಾಗ್ ಮತ್ತು ಆರತಿ ಅಭಿನಯದ ‘ಮುಳ್ಳಿನ ಗುಲಾಬಿ’ ಚಿತ್ರದ ಗೀತೆ, ಸತ್ಯಂ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ- “ಈ ಗುಲಾಬಿಯು ನಿನಗಾಗಿ ಇದು ಚೆಲ್ಲುವ ಪರಿಮಳ ನಿನಗಾಗಿ..."  ಈ ಹಾಡು ಎಸ್.ಜಾನಕಿ ಹಾಡಿರುವ ಆವೃತ್ತಿಯೂ ಇದೆ. ಆದರೆ ನಾವು ನೋಡಲಿರುವುದು ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಹಾಡಿದ್ದು.

*** *** *** *** *** *** ***

ಅನಂತನಾಗ್ ಆದಮೇಲೆ ಶಂಕರನಾಗ್‌ರನ್ನೂ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಡವೇ? ಅವರೂ ಗುಲಾಬಿಗೆ ಲಾಬಿ ಮಾಡಿದವರೇ!  ‘ಆಟೋ ರಾಜ’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ “ನಲಿವ ಗುಲಾಬಿ ಹೂವೇ... ಮುಗಿಲ ಮೇಲೇರಿ ನಲಿವೆ..."

*** *** *** *** *** *** ***

ಶಿವರಂಜನಿ "ರಾಗಕೆ ಸ್ವರವಾಗಿ ಸ್ವರಕೆ ಪದವಾಗಿ ಪದಗಳಿಗೆ ನಾ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿ..." ಈ ಗೀತೆ ‘ಹೃದಯಪಲ್ಲವಿ’ ಚಿತ್ರದ್ದು. ವಾಣಿಜಯರಾಂ ಮತ್ತು ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಾಯನ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಅದೋ ಬಂದ್ರು ನೋಡಿ ಅಣ್ಣಾವ್ರು ‘ಧ್ರುವತಾರೆ’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ “ಆ ರತಿಯೇ ಧರೆಗಿಳಿದಂತೆ ಆ ಮದನ ನಗುತಿರುವಂತೆ..." ಎಂದು ಹಾಡುತ್ತ!

*** *** *** *** *** *** ***

ಈಗಿನ್ನು “ನೀ ಹೀಂಗ ನೋಡಬ್ಯಾಡ ನನ್ನ..." ದ.ರಾ.ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ತಮ್ಮದೇ ಮಗು ತೀರಿದಾಗ ಬರೆದರೆನ್ನಲಾದ ಈ ಗೀತೆ ಉಂಟುಮಾಡುವ ವಿಷಾದ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟಲ್ಲ. ‘ಪ್ರೇಮತರಂಗ’ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜಕುಮಾರ್ ಭಾರತಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ-

*** *** *** *** *** *** ***

ಖ್ಯಾತ ಕೊಳಲುವಾದಕ ಪ್ರವೀಣ ಗೋಡ್ಖಿಂಡಿ ಅವರು ‘ರಾಗಿಣಿ’ ಆಲ್ಬಮ್‌ನಲ್ಲಿ ‘ನೀ ಹೀಂಗ ನೋಡಬೇಡ ನನ್ನ’ ಹಾಡನ್ನು ಕೊಳಲಿನಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನುಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ಗೊತ್ತೇ? ಇಲ್ಲೊಂದು ಸ್ವಾಮಿಬಾಬಾ ಉಪದೇಶಾಮೃತದ ವಿಡಿಯೋಕ್ಕೆ ಯಾರೋ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರು ಅದನ್ನೇ background music ಆಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದಾರೆ! ಕೇಳಿನೋಡಿ:

*** *** *** *** *** *** ***

ಮುಂದಿನ ಗೀತೆ ‘ನೀ ಬರೆದ ಕಾದಂಬರಿ’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ  ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ ಮತ್ತು ಭವ್ಯಾ ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ “ನೀ ಮೀಟಿದ ನೆನಪೆಲ್ಲವು ಎದೆ ತುಂಬಿ ಹಾಡಾಗಿದೆ..." ವಿಜಯಾನಂದ್ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಚಂದವಾಗಿ ಬಂದಿರುವ ಈ ಗೀತೆಯೂ ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಹಾಡಿರುವುದು, ಎಸ್.ಜಾನಕಿ ಹಾಡಿರುವುದು, ಫಾಸ್ಟ್ ಪೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಡಿರುವುದು, ಸ್ಲೋ ಪೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಡಿರುವುದು ಮುಂತಾಗಿ ವಿವಿಧ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿವೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಶಿವರಂಜನಿ ರಾಗದವೇ. ಇಲ್ಲಿ ಈಗ ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಲಿಸೋಣ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳಾಯ್ತಲ್ಲ, ಈಗ ಒಂದು ಜನಪದ ಗೀತೆಯೂ ಬೇಕು! ಬಿ.ಆರ್.ಛಾಯಾ ಹಾಡಿರುವ “ತವರೂರ ಮನೆ ನೋಡ ಬಂದೆ ತಾಯ ನೆನಪಾಗಿ ಕಣ್ಣೀರ ತಂದೆ..."ಯನ್ನು ಕೇಳಿ. ಕೇಳುತ್ತಕೇಳುತ್ತ ನಿಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳೂ ಮಂಜಾದರೆ ನಾನು ಜವಾಬ್ದಾರನಲ್ಲ. ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ ಶಿವರಂಜನಿ ರಾಗ  ಕರುಣಾರಸವನ್ನು ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಸುವಂಥದ್ದೆಂದು.

*** *** *** *** *** *** ***

ಕನ್ನಡದ ನಂತರ ಈಗಿನ್ನು ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳ ಸಮಯ. ಶಿವರಂಜನಿ ರಾಗ ಆಧಾರಿತ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳು ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕೈದಷ್ಟನ್ನೇ ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಮೊದಲಿಗೆ, ಕಮಲಹಾಸನ್-ರತಿಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿ ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ ‘ಏಕ್ ದೂಜೇ ಕೇ ಲಿಯೆ’ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಎಸ್.ಪ್.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಮತ್ತು ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಹಾಡಿರುವ “ತೇರೆ ಮೇರೆ ಬೀಚ್ ಮೇ ಕೈಸಾ ಹೈ ಯೇ ಬಂಧನ್ ಅಂಜಾನಾ..."

*** *** *** *** *** *** ***

ಮುಂದಿನ ಗೀತೆ ‘ಮೆಹಬೂಬ’ ಚಿತ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆ “ಮೇರೇ ನೈನಾ ಸಾವನ್ ಭಾದೋಂ..." ಇದೂ ಅಷ್ಟೇ, ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಹಾಡಿರುವುದೂ ಇದೆ, ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ಹಾಡಿರುವುದು.

*** *** *** *** *** *** ***

ಬಹುಶಃ ಇಷ್ಟೊಂದು ಮಧುರವಾದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು,ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತ ನಿಮಗನಿಸುತ್ತಿರಬಹುದು. ಎಲ್ಲಿ ಹೋದವು ಆ ದಿನಗಳು? ಎಷ್ಟು ಒಳ್ಳೊಳ್ಳೆಯ ಹಾಡುಗಳು. ಈಗಂತೂ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳೆಂದರೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಚಡಾ ಸರಕು. ನೆನಪಲ್ಲುಳಿಯುವಂಥದ್ದು ಒಂದೂ ಇಲ್ಲ. ನಿಜಕ್ಕೂ ಎಲ್ಲಿ ಹೋದವು ಆ ದಿನಗಳು? “ಜಾನೇ ಕಹಾಂ ಗಯೇ ವೋ ದಿನ್..."  ಮುಕೇಶ್ ಹಾಡಿರುವ ‘ಮೇರಾ ನಾಮ್ ಜೋಕರ್’ ಚಿತ್ರದ ಗೀತೆ, ರಾಜ್‌ಕಪೂರ್ ಅಭಿನಯ ಮರಯಲಾರದಂಥದ್ದು!

*** *** *** *** *** *** ***

ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ಆಯ್ತು,ಮುಕೇಶ್ ಆಯ್ತು, ಇನ್ನು ರಫಿ ಸಾಬ್ ಹಾಡು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಹೇಗೆ? ‘ಸೂರಜ್’ ಚಿತ್ರದ ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆ ‘ಬಹಾರೋಂ ಫೂಲ್ ಬರಸಾವೋ...’ ಮಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಕಂಠಸಿರಿಯಲ್ಲಿ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಅಂಥದ್ದೇನೂ ಜನಪ್ರಿಯವಲ್ಲದ ಒಂದು ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಗೀತೆಯನ್ನೂ ನೋಡೋಣ. ಇದು ‘ಜಂಗಲ್ ಲವ್’ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುರಾಧಾ ಪೌಡ್ವಾಲ್ “ಕೋಯಲಿಯಾಂ ಗಾತೀ ಹೈಂ..." ಹಾಡು. ಶಿವರಂಜನಿ ರಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಮುಂದೆ, ಆಮೀರ್ ಖಾನ್ ಅಭಿನಯದ ‘ದಿಲ್’ ಚಿತ್ರದ ಗೀತೆ, ಸುರೇಶ್ ವಾಡ್‌ಕರ್ ಮತ್ತು ಅನುರಾಧಾ ಪೌಡ್ವಾಲ್ ಹಾಡಿರುವ “ಓ ಪ್ರಿಯಾ ಪ್ರಿಯಾ...". ಇದು ತೆಲುಗಿನ ಸೂಪರ್‌ಹಿಟ್ ಚಿತ್ರ ‘ಗೀತಾಂಜಲಿ’ಯ ಹಾಡನ್ನೇ ಹಿಂದಿಗೆ ಭಟ್ಟಿಇಳಿಸಿದ್ದು. ಮೊದಲು ಹಿಂದಿ ಆವೃತ್ತಿ ಕೇಳೋಣ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಈಗ ಒರಿಜಿನಲ್ “ಓ ಪ್ರಿಯಾ ಪ್ರಿಯಾ..." ತೆಲುಗಿನದು, ‘ಗೀತಾಂಜಲಿ’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಳಯರಾಜಾ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.

*** *** *** *** *** *** ***

ತೆಲುಗಿನದೇ ಇನ್ನೊಂದು ಗೀತೆ, ‘ತೂರ್ಪು-ಪಡಮರ’ ಚಿತ್ರದ “ಶಿವರಂಜನಿ ನವರಾಗಿಣಿ..." ಹಾಡಿದವರು ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ. ಈಗೀತೆಯನ್ನು ಬರೆದ ಸಿ.ನಾರಾಯಣರೆಡ್ಡಿ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ‘ಸಿನಾರೆ’ ಎಂದು ಎಲ್ಲರ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರಸಾಹಿತಿ. ಈ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಶಿವರಂಜನಿ ರಾಗದ ವರ್ಣನೆ ಬಹಳ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ. ರಾಗಗಳ ಹೂಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವರಂಜನಿ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂವು ಇದ್ದಂತೆ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ಇದ್ದಂತೆ ಮುಂತಾಗಿ ಶಿವರಂಜನಿ ರಾಗದ ಗುಣಗಾನ ಈ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿದೆ.

*** *** *** *** *** *** ***

`ಸಿರಿವೆನ್ನಲ’ ಚಿತ್ರದ ಒಂದು ಸುಂದರ ಗೀತೆ- "ಈ ಗಾಲಿ ಈ ನೇಲ ಈ ಊರು ಸೆಲಯೇರು..." ಸುಹಾಸಿನಿ ಮತ್ತು ಸರ್ವದಮನ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಅದ್ಭುತ ಅಭಿನಯ. ಕೆ.ವಿ.ಮಹಾದೇವನ್ ಸಂಗೀತನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಎಸ್.ಪ್.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಗಾಯನ

*** *** *** *** *** *** ***

ಅದೆಲ್ಲ ಸರಿ, ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಲ್ಲಿ ಇಳಯರಾಜಾರನ್ನೂ ಮೀರಿಸಿದ ಎ.ಅರ್.ರಹಮಾನ್ ಶಿವರಂಜನಿ ರಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಹಾಡನ್ನೂ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿಲ್ಲವೆ? ಯಾಕಿಲ್ಲ, ‘ತಿರುಡಾ ತಿರುಡಾ’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮನೋ ಮತ್ತು ಸಂಗಡಿಗರು ಹಾಡಿರುವ “ಕಣ್ಣುಂ ಕಣ್ಣುಂ ಕೊಳ್ಳೆಯಡಿತ್ತಾಲ್..." ಹಾಡು ಇದೆಯಲ್ಲ!

*** *** *** *** *** *** ***

ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳು ಸಾಕು. ಈಗ ಇನ್ನೊಂದೆರಡು ಭಕ್ರಿಗೀತೆಗಳನ್ನು ಕೇಳೋಣ. ಕೆ.ಎಸ್.ಚೈತ್ರಾ ಹಾಡಿರುವ ಈ ಮಲಯಾಳಂ ಭಕ್ತಿಗೀತೆ ತುಂಬ ತುಂಬ ಮಧುರವಾಗಿದೆ. “ಅಷ್ಟಮಿ ರೋಹಿಣಿ ನಾಳಿಯೆನ್..." ನಿಮಗೆ ಖಂಡಿತ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ, ನಿಮ್ಮ ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವರಂಜನಿ ರಾಗ ದಿನವಿಡೀ ಗುಂಯ್‌ಗುಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಮಲಯಾಳಂ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಯ ನಂತರ ಒಂದು ಕನ್ನಡದ್ದೂ ಇರಲಿ. ಎಂ.ಎಲ್.ವಸಂತ ಕುಮಾರಿಯವರ ಸುಶ್ರಾವ್ಯ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಪುರಂದರ ದಾಸರ ರಚನೆ “ಯಮನೆಲ್ಲಿ ಕಾಣೆನೆಂದು ಹೇಳಬೇಡ..."

*** *** *** *** *** *** ***

ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯವೂ ಬೇಡವೇ? ಶಿವರಂಜನಿ ರಾಗದ ಒಂದು ಮಧುರ ತಿಲ್ಲಾನ, ಅದಕ್ಕೆ ಭರತನಾಟ್ಯದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು:

*** *** *** *** *** *** ***

ಹಾಗೆಯೇ ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪದ್ಯ ಶಿವರಂಜಿನಿ ರಾಗದಲ್ಲಿ- ಪದ್ಯಾಣ ಗೋಪಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ ಭಾಗವತಿಕೆಯಲ್ಲಿ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಆಫ್ರಿಕನ್, ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನೂ ನುಡಿಸುವ ಪೌಲೊ ಗಿಯಾರೊ, ತನ್ನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಗಿಟಾರ್ ವಾದ್ಯವೃಂದದಲ್ಲಿ ಶಿವರಂಜನಿ ರಾಗ ನುಡಿಸಿರುವ ವಿಡಿಯೋ ಇಲ್ಲಿದೆ!

*** *** *** *** *** *** ***

ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಯೋಗ, ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಗಿಟಾರ್ ವಾದ್ಯಸಂಗೀತದಲ್ಲೂ ರಾಗ ಶಿವರಂಜನಿ...

*** *** *** *** *** *** ***

ಉಸ್ತಾದ್ ಫತೇಹ್ ಅಲೀ ಖಾನ್ (ಬಿಸ್ಮಿಲ್ಲಾ ಖಾನ್‌ರ ಮೊಮ್ಮಗ) ಶಹನಾಯ್‌ಯಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಿರುವ ರಾಗ ಶಿವರಂಜನಿ. ಶಹನಾಯ್ ಜತೆ ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ಕೂಡ ಇರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.

*** *** *** *** *** *** ***

ಅಂತೂ ಶಿವರಂಜನಿ ರಾಗರಸಧಾರೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಹೋದೆವಲ್ಲ! ಎಷ್ಟು ಹಾಯೆನಿಸುತ್ತಿದೆ! ಅಂಥ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ಇದೊಂದು ದಿವ್ಯವಾದ ಸಂಗೀತ ತುಣುಕನ್ನು ಆಲಿಸುವಾ. ಪ್ರಸಾದ್ ಭಂಡಾರ್ಕರ್  ಎಂಬ ಯುವಪ್ರತಿಭೆ, ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಾನ್ಸುರಿಯಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಿರುವ ಶಿವರಂಜಿನಿ ರಾಗದ ಒಂದು ಧುನ್. ಇದಕ್ಕೆ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು views count ಬಂದಿದೆಯೆಂದರೆ ಇದು ಎಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿರಬಹುದು ಊಹಿಸಿ!

*** *** *** *** *** *** ***

ಇಲ್ಲಿಗೆ ಶಿವರಂಜನಿ ರಾಗರಸಾಯನ ಮುಗಿಯಿತು. ನಿಮ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ತಿಳಿಸುತ್ತೀರಲ್ಲ?

shivaranjini-serial.jpg